सर्वांच्या अडचणींवर उत्तर शोधणारा माणुसकीचा धन्वंतरी : अजय अणदूरकर; कर्तृत्वाचा सुगंध, मैत्रीचा दरवळ आणि सामाजिक बांधिलकीचा वसा जपणारे अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व
माणसाची उंची त्याच्या शरीराच्या ठेवणीत नसते, त्याच्या पदाच्या प्रतिष्ठेतही नसते; तर ती त्याने आपल्या कर्तृत्वाने किती माणसे जोडली, किती अडचणी सोडवल्या आणि किती निराधारांच्या आयुष्यात आशेचा दीप प्रज्वलित केला, यावरून ठरत असते. एखाद्या व्यक्तीची खरी ओळख तिच्या नावात नसून तिच्या कामात दडलेली असते. कर्तृत्वाच्या आरशात प्रतिबिंबित होणारे असेच एक बहुआयामी, अभ्यासू, मनस्वी आणि माणुसकीचा धर्म जपणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे श्रीकांत अर्थात अजय अणदूरकर!
"शुद्ध बीजापोटी फळे रसाळ गोमटी" या उक्तीचा प्रत्यय अजय अणदूरकर यांच्या व्यक्तिमत्त्वाकडे पाहताना येतो. गुरुजनांचा संस्कारशील वारसा लाभलेल्या अजय यांच्या व्यक्तिमत्त्वात वडिलांनी दिलेल्या संस्कारांचे प्रतिबिंब आजही स्पष्टपणे जाणवते. बुद्धिमत्ता, शांत स्वभाव, संयमी वृत्ती, प्रसंगावधान आणि निर्णयक्षमता या गुणांच्या बळावर त्यांनी स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. चेहऱ्यावरचे तेज, बोलण्यातला आत्मविश्वास आणि वागण्यातला सहजपणा यांमुळे ते माणसांमध्ये सहज मिसळतात. मात्र, त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे खरे सौंदर्य त्यांच्या बाह्यरूपात नसून, इतरांच्या अडचणी समजून घेऊन त्यावर मार्ग शोधण्याच्या वृत्तीत आहे.
अडचणींच्या अंधारात मार्ग दाखवणारा माणूस!
वैद्यकीय क्षेत्राशी संबंधित औषधविक्री व्यवसायाचा अनुभव आणि या क्षेत्रातील समस्यांची जाण यांमुळे अजय अणदूरकर यांनी औषधविक्रेते, डॉक्टर आणि व्यावसायिकांच्या वर्तुळात विश्वासाचे स्थान निर्माण केले आहे. व्यवसाय करताना येणाऱ्या अडचणी, तांत्रिक प्रश्न आणि व्यावहारिक पेचप्रसंग यांतून मार्ग काढण्यासाठी त्यांच्याकडे अनेक जण अपेक्षेने पाहतात.
एखाद्याची समस्या ऐकून घेणे ही पहिली पायरी असते; परंतु त्या समस्येच्या मुळाशी जाऊन तिच्यावर व्यवहार्य उपाय शोधणे ही खरी कसोटी असते. अजय यांच्यातील हीच वृत्ती त्यांना इतरांपेक्षा वेगळे ठरवते. गुंतागुंतीच्या प्रश्नांकडे शांतपणे पाहणे, परिस्थितीचे आकलन करणे आणि योग्य मार्ग सुचवणे, ही त्यांच्या कामाची खासियत आहे.
म्हणूनच, वैद्यकीय क्षेत्रातील सहकाऱ्यांच्या दृष्टीने ते केवळ व्यावसायिक सहकारी नाहीत, तर अडचणीच्या वेळी धीर देणारे आणि मार्ग दाखवणारे विश्वासू मित्र आहेत. एखाद्याच्या चेहऱ्यावर चिंतेच्या रेषा उमटल्या असतील, तर त्या पुसण्यासाठी आपल्याला काय करता येईल, हा विचार त्यांच्या स्वभावाचा अविभाज्य भाग आहे. खऱ्या अर्थाने हीच माणुसकीची श्रीमंती आहे.
राजकारण समजणारा, माणसे जोडणारा मुत्सद्दी!
राजकीय क्षेत्रात विचारभिन्नता असते, भूमिका वेगवेगळ्या असतात आणि प्रत्येकाची वाटचाल स्वतंत्र असते. अशा वातावरणात सर्वांशी संवादाचे संबंध टिकवून ठेवणे, विविध विचारांच्या व्यक्तींशी मैत्री जपणे आणि प्रसंगानुरूप योग्य सल्ला देणे यासाठी केवळ ओळखी पुरेशा नसतात; त्यासाठी अनुभव, चाणाक्षपणा आणि माणसांचा स्वभाव ओळखण्याची हातोटी आवश्यक असते.
अजय अणदूरकर यांच्या व्यक्तिमत्त्वात हे गुण प्रकर्षाने जाणवतात. राजकीय घडामोडींचे आकलन, परिस्थितीचे विश्लेषण आणि व्यवहारज्ञान यांच्या जोरावर ते अनेकांना सल्ला देतात. त्यांच्यासाठी मैत्री ही केवळ वैयक्तिक संबंधांची बाब नसून संवादाचे पूल बांधण्याचे प्रभावी माध्यम आहे.
चाणक्यनीतीचा आधार घेताना परिस्थितीचे भान राखणे, योग्य वेळी योग्य शब्द बोलणे आणि समोरच्या व्यक्तीला तिच्या भूमिकेची जाणीव करून देणे, ही त्यांची शैली आहे. मात्र, व्यक्तिमत्त्वाची खरी ताकद दुसऱ्याला कमी लेखण्यात नसते, तर स्वतःच्या विचारांची ताकद कृतीतून सिद्ध करण्यात असते. अजय यांच्या स्वभावातील ठामपणा आणि व्यवहारचातुर्य यांची चर्चा त्यांच्या परिचितांच्या वर्तुळात नेहमीच होत असते.
तीन दशकांची पत्रकारिता
उपेक्षितांच्या वेदनांना शब्द देणारी लेखणी!
पत्रकारिता हा केवळ बातम्या देण्याचा व्यवसाय नाही; ती समाजाच्या वेदना समजून घेण्याची, व्यवस्थेला प्रश्न विचारण्याची आणि अन्यायग्रस्तांना न्याय मिळवून देण्यासाठी आवाज उठवण्याची जबाबदारी आहे. सुमारे तीस वर्षांच्या पत्रकारितेच्या प्रवासात अजय अणदूरकर यांनी या जबाबदारीचे भान जपण्याचा प्रयत्न केला आहे.
सकारात्मक पत्रकारिता आणि शोधपत्रकारिता या दोन्हींचे महत्त्व ओळखून समाजातील प्रश्नांना वाचा फोडणे, शासकीय व्यवस्थेतील त्रुटी निदर्शनास आणून देणे आणि वंचित, उपेक्षित, पीडित तसेच बहुजन समाजाच्या प्रश्नांना प्रसिद्धीच्या माध्यमातून न्याय मिळवून देणे, हे त्यांच्या पत्रकारितेतील महत्त्वाचे पैलू आहेत.
समाजातील प्रत्येक घटकाला आपली व्यथा मांडण्यासाठी व्यासपीठ मिळतेच असे नाही. ज्यांचा आवाज मोठा आहे, त्यांचे म्हणणे सहज ऐकले जाते; परंतु ज्यांच्याकडे सत्ता नाही, पैसा नाही आणि प्रभावी संपर्कही नाही, अशा सामान्य माणसांच्या प्रश्नांकडे अनेकदा दुर्लक्ष होते. अशा वेळी पत्रकाराची लेखणी हीच त्यांची ताकद ठरते.
पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाजातील प्रश्न मांडण्याची भूमिका आणि प्रत्यक्ष मदतीसाठी पुढे येण्याची वृत्ती यांचा संगम अजय यांच्या कार्यात दिसून येतो. शब्दांमधून प्रश्न मांडणे आणि कृतीतून माणसाला आधार देणे, या दोन्ही गोष्टींचे महत्त्व त्यांच्या वाटचालीत अधोरेखित होते.
कारण, लेखणीची खरी ताकद केवळ अक्षरांत नसते; ती समाजाच्या मनात जागवलेल्या जाणीवेत असते!
सामाजिक बांधिलकी : संस्था हे माध्यम, माणुसकी हे ध्येय!
समाजासाठी काम करण्याची इच्छा अनेकांच्या मनात असते; परंतु त्या इच्छेला कृतीची जोड देणारे लोक तुलनेने कमी असतात. अजय अणदूरकर यांनी सामाजिक जाणिवेतून विविध उपक्रमांमध्ये सहभाग घेतला आहे. जय मल्हार पत्रकार संघ आणि एट फार्मा ग्रुप यांसारख्या माध्यमांतून सामाजिक ऐक्य, परस्पर सहकार्य आणि सामाजिक संदेश देण्याचा त्यांचा प्रयत्न राहिला आहे.
संस्था ही केवळ पदांची किंवा नावांची चौकट नसते. समाजातील माणसांना एकत्र आणणे, त्यांच्या प्रश्नांची जाणीव निर्माण करणे आणि सामूहिक प्रयत्नांतून सकारात्मक बदल घडवण्याची संधी म्हणजे संस्था होय. या जाणिवेतून सामाजिक उपक्रमांना चालना देण्याचे काम अजय करतात.
वंचित, पीडित आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांतील व्यक्तींना मदत व सहकार्य करणे, त्यांच्या अडचणी समजून घेणे आणि शक्य त्या मार्गाने त्यांना आधार देणे, ही त्यांच्या सामाजिक वृत्तीची ओळख आहे.
समाजसेवा म्हणजे नेहमी मोठे व्यासपीठ, भव्य कार्यक्रम किंवा प्रसिद्धीचा झगमगाट नव्हे. कधी एखाद्याच्या अडचणीच्या वेळी त्याच्या पाठीशी उभे राहणे, कधी योग्य व्यक्तीशी संपर्क घडवून देणे, तर कधी निराश झालेल्या माणसाला दोन आश्वासक शब्द सांगणे, हीसुद्धा समाजसेवाच असते.
अशा छोट्या-छोट्या कृतींतूनच विश्वासाचे मोठे विश्व उभे राहत असते. माणसांशी असलेली नाळ जपणे आणि त्यांच्या सुख-दुःखात सहभागी होणे, हेच सामाजिक बांधिलकीचे खरे अधिष्ठान आहे.
मैत्रीच्या दुनियेतील राजमाणूस!
काही माणसे आपल्या आयुष्यात येतात आणि निघून जातात; काही माणसे मात्र आपल्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनतात. त्यांच्या उपस्थितीमुळे नात्यांना अर्थ मिळतो, अडचणींचे ओझे हलके होते आणि आनंदाचे क्षण अधिक समृद्ध होतात. अजय अणदूरकर यांचे व्यक्तिमत्त्व अशाच मैत्रीपूर्ण संबंधांनी समृद्ध झालेले आहे.
मैत्री जपण्यासाठी केवळ गोड बोलणे पुरेसे नसते. त्यासाठी विश्वास, प्रामाणिकपणा, प्रसंगी स्पष्ट बोलण्याचे धैर्य आणि मित्राच्या अडचणीला स्वतःची अडचण समजण्याची वृत्ती आवश्यक असते. अजय यांच्या मैत्रीचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते माणसांशी जोडले जातात, संवाद टिकवून ठेवतात आणि गरजेच्या वेळी शक्य ते सहकार्य करण्याचा प्रयत्न करतात.
त्यांच्या स्वभावात आपलेपणा आहे, बोलण्यात स्पष्टता आहे आणि नात्यांमध्ये जिव्हाळा आहे. म्हणूनच त्यांच्या मित्रपरिवारात विविध क्षेत्रांतील व्यक्तींचा समावेश दिसतो. विचार वेगवेगळे असले, तरी माणुसकीच्या धाग्याने नाती जोडता येतात, याची जाणीव त्यांच्या मैत्रीच्या विश्वातून होते.
मैत्री ही त्यांच्या दृष्टीने केवळ ओळखींची यादी नाही; ती जपलेल्या विश्वासाची, अनुभवलेल्या आपुलकीची आणि परस्पर सहकार्याची समृद्ध शिदोरी आहे.
सुशिक्षित कुटुंबाचा अभिमान!
माणसाच्या यशाचे मोजमाप केवळ त्याने स्वतः किती प्रगती केली, यावर होत नाही; तर त्याच्या कुटुंबाने शिक्षण, संस्कार आणि कर्तृत्वाच्या क्षेत्रात किती उंची गाठली, यावरूनही होते. अजय अणदूरकर यांचे कुटुंब हे सुशिक्षित आणि कर्तृत्ववान कुटुंब म्हणून परिचित आहे.
त्यांचा मुलगा अभियंता आहे, मुलगी डॉक्टर आहे, पत्नी शिक्षिका आहेत, तर बहीण बँकेच्या शाखाधिकारीपदावर कार्यरत आहे. शिक्षणाच्या माध्यमातून स्वतःची ओळख निर्माण करणाऱ्या या कुटुंबाकडे पाहताना ज्ञान, परिश्रम आणि संस्कार यांचे महत्त्व अधोरेखित होते.
कुटुंबातील व्यक्ती वेगवेगळ्या क्षेत्रांत कार्यरत असल्या, तरी प्रत्येकाच्या कर्तृत्वामागे जिद्द, मेहनत आणि शिक्षणाची प्रेरणा असते. अशा कुटुंबाचा अभिमान वाटणे स्वाभाविक आहे.
अणदूरसारख्या गावात राहून विविध क्षेत्रांतील लोकांशी संपर्क ठेवणे, सामाजिक प्रश्नांमध्ये सहभागी होणे, पत्रकारितेची जबाबदारी पार पाडणे आणि कौटुंबिक जीवनाचा समतोल साधणे, हीदेखील त्यांच्या जीवनप्रवासातील उल्लेखनीय बाब आहे.
कर्तृत्वाचा आलेख उंचावणाऱ्या आमच्या अणदूरकर साहेबांना वाढदिवसाच्या शुभेच्छा!
आयुष्याच्या प्रवासात प्रत्येकाचा वाढदिवस येतो; परंतु काही व्यक्तींचा वाढदिवस हा केवळ शुभेच्छा देण्याचा दिवस राहत नाही. तो त्यांच्या कार्याचा आढावा घेण्याचा, त्यांच्या योगदानाची दखल घेण्याचा आणि त्यांच्या पुढील वाटचालीसाठी सदिच्छा व्यक्त करण्याचा प्रसंग ठरतो.
अजय अणदूरकर यांचा वाढदिवस हा असाच एक आनंदाचा आणि आत्मीयतेचा क्षण!
त्यांच्या आयुष्याच्या वाटचालीत अनुभवांची शिदोरी अधिक समृद्ध होत राहो. त्यांच्या विचारांना नवी दिशा मिळो, सामाजिक कार्याला नवे क्षितिज लाभो, पत्रकारितेतील लेखणी अधिक प्रभावी होवो आणि मैत्रीच्या विश्वातील आपुलकीचा सुगंध असाच दरवळत राहो.
त्यांना उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य, मानसिक प्रसन्नता आणि नव्या संधींची समृद्धी लाभो. त्यांच्या हातून समाजोपयोगी कार्य घडत राहो. त्यांच्या अनुभवाचा उपयोग अनेकांना होवो आणि त्यांच्या सहवासातून माणुसकीचे नाते अधिक दृढ होत राहो, हीच मनःपूर्वक सदिच्छा!
अजय अणदूरकर यांच्यासारख्या व्यक्तिमत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांच्या जीवनात व्यवसाय आहे, पत्रकारिता आहे, सामाजिक बांधिलकी आहे, राजकीय घडामोडींचे भान आहे आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे माणसांशी जोडलेली नाळ आहे.
कारण, शेवटी माणूस किती मोठ्या पदावर पोहोचला, यापेक्षा त्याच्या सहवासात किती माणसांना आधार मिळाला, हे अधिक महत्त्वाचे असते. संपत्तीपेक्षा सद्भावना, प्रसिद्धीपेक्षा विश्वास आणि अधिकारापेक्षा माणुसकी मोठी असते, याची जाणीव करून देणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे अजय अणदूरकर!
अशा या कर्तृत्ववान, मैत्रीपूर्ण, सामाजिक जाणिवांनी समृद्ध आणि बहुआयामी व्यक्तिमत्त्वाला वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा!
दयानंद काळुंके, पत्रकार
अणदुर
