ओठावर किंवा तोंडात वारंवार येणारी गाठ? दुर्लक्ष करू नका; जाणून घ्या
‘म्युकोसील’बद्दल!
लेखक: डॉ. आनंद स्वामी
दंत व मुखरोग निदान तसेच क्ष-किरण तज्ज्ञ
तोंडाच्या आतील बाजूस किंवा ओठावर अचानक एखादी मऊ, पारदर्शक किंवा निळसर रंगाची गाठ दिसल्यास अनेकजण घाबरून जातात. ही गाठ कर्करोगाची तर नाही ना, अशी शंका मनात येते. मात्र बहुतेक वेळा ही गाठ ‘म्युकोसील’ (Mucocele) नावाच्या साध्या आणि निरुपद्रवी अवस्थेमुळे तयार झालेली असते.
म्युकोसील म्हणजे काय?
आपल्या तोंडामध्ये लाळ तयार करणाऱ्या अनेक छोट्या ग्रंथी असतात. काही वेळा नकळत ओठ किंवा गाल चावला जातो किंवा एखादी किरकोळ दुखापत होते. त्यामुळे लाळ वाहून नेणारी नलिका बंद होते. परिणामी लाळ आतच साचून राहते आणि फुग्यासारखा मऊ फोड तयार होतो. यालाच वैद्यकीय भाषेत म्युकोसील म्हणतात.
कोठे दिसतो हा फोड?
म्युकोसील प्रामुख्याने खालच्या ओठावर आढळतो. याशिवाय गालाच्या आतील बाजूस किंवा जिभेखालीही तो निर्माण होऊ शकतो. हा फोड बहुधा पारदर्शक किंवा निळसर रंगाचा असून स्पर्शाला मऊ वाटतो.
वेदनादायक असतो का?
बहुतेक रुग्णांमध्ये म्युकोसील वेदनारहित असतो. खाज, जळजळ किंवा तीव्र वेदना सहसा जाणवत नाहीत. मात्र फोडाचा आकार वाढल्यास खाणे, बोलणे किंवा चावणे यावेळी त्रास होऊ शकतो.
कर्करोगाचा धोका आहे का?
याबाबत सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे म्युकोसील हा कर्करोग नसतो आणि त्याचा कर्करोगाशी कोणताही संबंध नसतो. तसेच तो संसर्गजन्य नसल्याने एका व्यक्तीकडून दुसऱ्याकडे पसरत नाही.
उपचार कसे केले जातात?
लहान आकाराचे म्युकोसील अनेकदा काही दिवसांत किंवा काही आठवड्यांत आपोआप बरे होतात. मात्र फोड सतत वाढत असेल, वारंवार होत असेल किंवा दैनंदिन कामांमध्ये अडथळा आणत असेल तर दंततज्ज्ञांच्या सल्ल्याने छोट्या शस्त्रक्रियेद्वारे तो काढून टाकला जातो. ही प्रक्रिया सुरक्षित, सोपी आणि प्रभावी मानली जाते.
काय काळजी घ्यावी?
फोड स्वतःहून फोडण्याचा प्रयत्न करू नका.
ओठ किंवा गाल चावण्याची सवय असल्यास ती सोडण्याचा प्रयत्न करा.
तोंडाची स्वच्छता नियमित राखा.
गाठ दीर्घकाळ टिकत असल्यास किंवा आकार वाढत असल्यास दंततज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
तज्ज्ञांचे मत
तोंडातील कोणतीही गाठ किंवा फोड दिसल्यास घाबरण्याऐवजी त्याचे योग्य निदान करून घेणे आवश्यक आहे. बहुतांश वेळा म्युकोसील हा साधा विकार असला तरी योग्य तपासणीमुळे इतर गंभीर आजारांची शक्यता सहजपणे नाकारता येते.
डॉ. आनंद स्वामी
दंत व मुखरोग निदान तसेच क्ष-किरण तज्ज्ञ
स्वामी मल्टी स्पेशालिटी डेंटल क्लिनिक, व्यासनगर, नळदुर्ग.
संपर्क -9561158458
