हिवाळी अधिवेशन रद्द करा; निधी शेतकऱ्यांसाठी वापरा, शेतकरी संघर्ष समितीची राज्यपालांकडे मागणी;

<div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiE785ZQVeTocZ-vLg4E43t63JlWCA4mlICvnO15jYHtPY_tuZDCyHReKD6N69nufTCnTMXr8VWGzPv1Y_9npZ7KCL2yC0MZgGUt6Pz3f3JuLoiBAhUqQVsijwvo4hUUwSO6Oh6dHZLvrnq3nNEEHL8xk9C_FyYuzSnnMOHyrMDxbx6MVkdKnn-RnblUb-u" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiE785ZQVeTocZ-vLg4E43t63JlWCA4mlICvnO15jYHtPY_tuZDCyHReKD6N69nufTCnTMXr8VWGzPv1Y_9npZ7KCL2yC0MZgGUt6Pz3f3JuLoiBAhUqQVsijwvo4hUUwSO6Oh6dHZLvrnq3nNEEHL8xk9C_FyYuzSnnMOHyrMDxbx6MVkdKnn-RnblUb-u" width="400"> </a> </div><br></div><div><b>हिवाळी अधिवेशन रद्द करा; निधी शेतकऱ्यांसाठी वापरा, <span>शेतकरी संघर्ष समितीची राज्यपालांकडे मागणी; अनावश्यक खर्चात कपात करण्याचीही सूचना</span></b></div><div><b><br></b></div><div><b>नळदुर्ग, दि. २६ ऑक्टोंबर : </b></div><div><br></div><div>राज्यातील शेतकरी आर्थिक संकटात असताना नागपूर येथे होणारे सन २०२६-२७ चे हिवाळी विधिमंडळ अधिवेशन रद्द करून त्यावरील खर्च दुष्काळग्रस्त शेतकरी व गरजू कुटुंबांच्या मदतीसाठी वापरावा, अशी मागणी शेतकरी संघर्ष समितीने राज्यपालांकडे ई-मेलद्वारे केली आहे. अधिवेशन रद्द करणे शक्य नसल्यास अनावश्यक खर्चात कपात करावी, असेही निवेदनात म्हटले आहे.</div><div>समितीचे समन्वयक दिलीप जोशी, धाराशिव जिल्हाध्यक्ष सरदारसिंग ठाकूर आणि तुळजापूर तालुकाध्यक्ष व्यंकट पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली हे निवेदन पाठविण्यात आले.</div><div>शेतकऱ्यांना तातडीच्या मदतीची गरज</div><div>अनियमित पाऊस, अतिवृष्टी आणि नैसर्गिक आपत्तींमुळे शेतीचे नुकसान होत आहे. वाढता उत्पादन खर्च, शेतीमालाला अपुरा भाव, कर्जाचा बोजा, चारा आणि पाणीटंचाई यांमुळे शेतकरी अडचणीत आहेत. शेतमजूर, कामगार, विद्यार्थी आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांनाही आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागत असल्याचे समितीने नमूद केले.</div><div>नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना तातडीने भरपाई द्यावी, कर्जमाफीबाबत ठोस निर्णय घ्यावा, प्रलंबित अनुदान वितरित करावे, तसेच दुष्काळी भागांत चारा-पाण्याची व्यवस्था करून विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक मदत द्यावी, अशी मागणी करण्यात आली आहे.</div><div>सार्वजनिक निधीच्या वापरावर प्रश्न</div><div>नागपूर अधिवेशनासाठी प्रवास, निवास, सुरक्षा आणि प्रशासकीय व्यवस्थेवर मोठा सार्वजनिक खर्च होतो. संकटग्रस्त नागरिकांच्या गरजांना प्राधान्य देऊन हा खर्च कमी करावा आणि उपलब्ध निधी दुष्काळ निवारणासाठी वळवावा, अशी भूमिका समितीने मांडली आहे.</div><div>अधिवेशनात जनतेच्या प्रश्नांवर चर्चा होऊनही अनेक समस्या प्रलंबित राहतात, अशी भावना निवेदनातून व्यक्त करण्यात आली आहे. त्यामुळे अधिवेशन रद्द करण्याबाबत शासनाने विचार करावा; अन्यथा खर्चात कपात करून शेतकरी, शेतमजूर आणि गरजू कुटुंबांना मदत करावी, अशी मागणी आहे.</div><div>खर्चाचा तपशील जाहीर करण्याची मागणी</div><div>अधिवेशनावरील खर्च, केलेली कपात आणि दुष्काळ निवारणासाठी वापरलेल्या निधीचा तपशील जनतेसमोर पारदर्शकपणे जाहीर करावा. राज्यपालांनी निवेदनाची दखल घेऊन संबंधित शासन विभागांना आवश्यक कार्यवाहीचे निर्देश द्यावेत, अशी विनंतीही समितीने केली आहे.</div><div>या उपक्रमात जिल्हा उपाध्यक्ष महादेव बिराजदार व पंडित पाटील, जिल्हा सचिव अशोक पडोळे, प्रसिद्धीप्रमुख संतोष फडतरे, कोषाध्यक्ष गुलाब शिंदे यांच्यासह बालाजी ठाकूर, लक्ष्मण निकम, नानासाहेब पाटील, खंडू हलकंबे, रहेमान शेख आणि अन्य पदाधिकारी व कार्यकर्त्यांनी सहभाग घेतला.</div><div><br></div>

हिवाळी अधिवेशन रद्द करा; निधी शेतकऱ्यांसाठी वापरा, शेतकरी संघर्ष समितीची राज्यपालांकडे मागणी;

हिवाळी अधिवेशन रद्द करा; निधी शेतकऱ्यांसाठी वापरा,  शेतकरी संघर्ष समितीची राज्यपालांकडे मागणी; अनावश्यक खर्चात कपात करण्याचीही स...

Read more »

गरिबीचा शाप : विकासाच्या दाव्यांच्या पार्श्वभूमीवर संघर्षमय जीवन(आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिन विशेष — १७ ऑक्टोबर २०२६)

<div><b><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEh_h9F4R-KojNBn-iaxHd6PtoyJJDsdMhjgDa41fGFtWLAyiP97CTEkFJSLc3fGAgsweL9vRzJLQgc1FLx9zLmg0ZgiSH6RggVbIWS-rsuqd2vY5kH4x3f1NNuyfb4XVwpDDigmIg8nm3AnuCjMrTaVMk7cMRLmxz3ohLu2adKVq7U--SEv0HxUx0DvLsoJ" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEh_h9F4R-KojNBn-iaxHd6PtoyJJDsdMhjgDa41fGFtWLAyiP97CTEkFJSLc3fGAgsweL9vRzJLQgc1FLx9zLmg0ZgiSH6RggVbIWS-rsuqd2vY5kH4x3f1NNuyfb4XVwpDDigmIg8nm3AnuCjMrTaVMk7cMRLmxz3ohLu2adKVq7U--SEv0HxUx0DvLsoJ" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>गरिबीचा शाप : विकासाच्या दाव्यांच्या पार्श्वभूमीवर संघर्षमय जीवन</b></div><div><b>(आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिन विशेष — १७ ऑक्टोबर २०२६)</b></div><div><b> </b></div><div><br></div><div>गरिबी ही अत्यंत गंभीर समस्या असून, ती स्वतःसोबत शेकडो समस्यांना जन्म देते आणि जीवनमान तसेच विकासाची गती खिळखिळी करते. सातत्याने वाढणारी आर्थिक विषमता गरिबीमुक्त देश घडविण्याच्या मार्गात अडथळे निर्माण करते. त्यात महागाई, भ्रष्टाचार आणि बेरोजगारी यांची भर पडल्याने गरिबी अधिक गंभीर बनते. प्रत्येक क्षेत्रात राजकीय हस्तक्षेप आणि घराणेशाहीमुळे निर्माण होणारा दबावही विकासाच्या प्रक्रियेत बाधा आणतो. भेसळखोरी, प्रदूषण, काँक्रीटच्या वाढत्या जंगलांमुळे होणारे पर्यावरणीय नुकसान आणि वृक्षतोड यांमुळे जागतिक तापमानवाढीची समस्या अधिक तीव्र होते. परिणामी, नैसर्गिक आपत्ती वाढतात, विविध आजारांचा प्रसार होतो आणि मानवी आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो. या सर्वांचा सर्वाधिक फटका गरीब वर्गाला सहन करावा लागतो. विविध सरकारी योजनांचा लाभ मिळत असूनही गरीब कुटुंबांना सन्मानजनक जीवनमान गाठण्यासाठी अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो.</div><div><br></div><div>जागतिक असमानता अहवाल २०२६ नुसार, देशातील सर्वाधिक उत्पन्न असलेल्या १० टक्के लोकसंख्येकडे राष्ट्रीय उत्पन्नाचा ५८ टक्के हिस्सा आणि राष्ट्रीय संपत्तीचा ६५ टक्के हिस्सा आहे. याउलट, सर्वात खालच्या आर्थिक स्तरातील ५० टक्के लोकसंख्येच्या वाट्याला राष्ट्रीय उत्पन्नातील केवळ १५ टक्के हिस्सा येतो. देशातील सर्वाधिक श्रीमंत एक टक्का लोकांकडे एकूण राष्ट्रीय संपत्तीपैकी जवळपास ४० टक्के संपत्ती आहे. जागतिक आर्थिक मंचाच्या माहितीनुसार, जागतिक लैंगिक अंतर निर्देशांक २०२६ मध्ये भारत १४५ देशांमध्ये १३१व्या स्थानावर आहे. दरवर्षी १७ ऑक्टोबर रोजी गरिबी निर्मूलनाविषयी जनजागृती करण्यासाठी संपूर्ण जगभरात ‘आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिन’ साजरा केला जातो. संयुक्त राष्ट्रसंघाने २०२६ या वर्षासाठी ‘सर्वांसाठी सुरक्षित घर’ ही संकल्पना निश्चित केली आहे.</div><div><br></div><div>गरिबीमुळे लोकांचा बहुतांश वेळ दोन वेळच्या अन्नाची व्यवस्था करण्यातच खर्च होतो. त्यामुळे त्यांना घर, कुटुंब आणि मुलांसाठी पुरेसा वेळ देता येत नाही. आरोग्य, शिक्षण, भविष्याची सुरक्षितता आणि लोककल्याणकारी योजनांविषयीही त्यांच्यामध्ये पुरेशी जागरूकता नसते. अनेक राजकीय पक्षांनाही निवडणुकीच्या काळातच गरीबांची आठवण होते. त्या वेळी त्यांच्याशी केलेली मोठमोठी आश्वासने कालांतराने विसरली जातात. गरिबीत जन्मलेले मूल स्वतःला गरिबीच्या दुष्टचक्रातून बाहेर काढण्यासाठी असंख्य संघर्षांना सामोरे जाते. आपल्या पुढील पिढीला चांगले जीवनमान मिळावे, यासाठी ते प्रयत्नशील असते; मात्र मोजक्याच लोकांना या संघर्षात यश मिळते.</div><div><br></div><div>गरिबीमुळे अनेकांना पोटभर अन्न मिळत नाही आणि मिळणाऱ्या अन्नातूनही आवश्यक पोषक घटकांची पूर्तता होत नाही. पिण्यासाठी स्वच्छ पाणी आणि राहण्यासाठी योग्य व पुरेशी जागा उपलब्ध नसते. बदलत्या हवामानाशी जुळवून घेत जीवन जगणेही त्यांच्यासाठी अत्यंत कष्टदायक ठरते. दीर्घकाळ पुरेसे अन्न, पोषक आहार, शुद्ध पाणी आणि स्वच्छ हवा मिळत नसल्यामुळे कुपोषण तसेच गंभीर आरोग्यविषयक समस्या निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. आजारी पडल्यास उत्तम उपचार, औषधे आणि आरोग्य विम्याची सुविधा परवडत नसल्यामुळे वेळेवर उपचार घेता येत नाहीत. परिणामी, आजार गंभीर होत जातात आणि आयुर्मानावरही विपरीत परिणाम होतो. कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती कमकुवत असल्यामुळे अनेक मुलांना लहान वयातच शाळा सोडावी लागते आणि कुटुंबाला आर्थिक मदत करण्यासाठी काम करावे लागते.</div><div><br></div><div>देशातील बेरोजगारीची परिस्थिती सर्वश्रुत आहे. चतुर्थ श्रेणीतील मोजक्या पदांसाठीही लाखो उच्चशिक्षित उमेदवार अर्ज करतात. त्यामध्ये अभियंते, व्यवस्थापनाचे शिक्षण घेतलेले उमेदवार आणि पीएच.डी. पदवीधारकांचाही मोठ्या प्रमाणावर समावेश असतो. या लाखो बेरोजगार तरुणांकडून अर्ज आणि परीक्षा शुल्काच्या माध्यमातून सरकारकडे कोट्यवधी रुपये सुद्धा जमा होतात. वय निघून जाते; परंतु पात्रतेनुसार रोजगार मिळत नाही. शैक्षणिक पात्रता आणि कौशल्यअनुरूप नोकरी किंवा रोजगार मिळवणे अत्यंत कठीण बनले आहे. शिक्षण आणि रोजगार यांमुळेच माणसाला गरिबीतून बाहेर पडण्याची संधी मिळते. एखादी व्यक्ती कठोर परिश्रम करून उच्च शिक्षण घेते आणि नोकरी किंवा रोजगार मिळविण्यासाठी आवश्यक पात्रताही धारण करते; तरीही तिला रोजगारापासून वंचित राहावे लागले, तर तिच्यासह तिच्या संपूर्ण कुटुंबाची स्वप्ने धुळीस मिळतात. नोकरी भरतीतील भ्रष्टाचार, परीक्षांचे पेपर फुटणे आणि राजकीय दबाव यांसंबंधीच्या बातम्याही अनेकदा चर्चेत असतात. अशा परिस्थितीत सामान्य माणसाने गरिबीच्या साखळ्या तोडून बाहेर कसे पडावे, हा गंभीर प्रश्न आहे.</div><div><br></div><div>वाढत्या बेरोजगारीमुळे उच्चशिक्षित तरुणांनाही मिळेल ते काम करावे लागते. कौशल्यांचा अभाव आणि संसाधन यांमुळेही बेरोजगारी वाढते. गरिबीमुळे अनेकांना असुरक्षित घरांमध्ये, गर्दीच्या अरुंद गल्ल्यांमध्ये आणि अस्वच्छ परिसरात राहावे लागते. सांडपाण्याच्या अस्वच्छ गटारी, झोपडपट्ट्या, कचऱ्याचे ढीग, अस्वच्छता आणि डास-माशांचा प्रादुर्भाव यांमुळे त्यांचे जीवन अधिक त्रासदायक होते. अनधिकृत वस्त्यांमध्ये राहणाऱ्या किंवा बेघर असलेल्या लोकांना पर्यावरणाशी संबंधित विविध धोक्यांचाही सामना करावा लागतो. अशा दूषित आणि प्रतिकूल वातावरणात आजार, व्यसनाधीनता आणि गुन्हेगारी कारवायांचे प्रमाण वाढण्याची शक्यता असते.</div><div><br></div><div>अशा परिस्थितीत राहिल्यामुळे व्यक्तीच्या विचारशक्तीवर आणि मानसिकतेवर गंभीर परिणाम होतो. सतत पैशांच्या कमतरतेचा विचार करावा लागतो. स्वतःच्या इच्छा आणि आकांक्षा बाजूला ठेवून अनेकांना कर्जाच्या ओझ्याखाली जीवन जगावे लागते. सामाजिक बदनामी, कौटुंबिक भांडण, तणाव आणि अस्वस्थता यांमुळे शारीरिक आरोग्यासोबतच मानसिक आरोग्यही बिघडते. गरीबांना अनेकदा सामाजिक आणि जातीय भेदभावाचा सामना करावा लागतो. राजकीय प्रतिनिधित्वाच्या बाबतीतही त्यांचा सहभाग अत्यल्प असतो. जागरूकतेचा अभाव आणि सामाजिक सुरक्षिततेची कमतरता यांमुळे त्यांना गुन्हेगारी किंवा शोषणाचे बळी ठरण्याचा धोका सहन करावा लागतो.</div><div><br></div><div>ज्या देशात प्रगत आरोग्यसेवा, गुणवत्तापूर्ण शिक्षणव्यवस्था आणि पात्रतेनुसार रोजगार उपलब्ध असतो, तसेच या मूलभूत सुविधांसाठी कोणतेही अतिरिक्त शुल्क आकारले जात नाही आणि कोणताही भेदभाव न करता सर्वांना समान संधी दिली जाते, तो देश प्रगतीच्या मार्गावर असतो. अशी परिस्थिती भारतात निर्माण झाली, तर गरिबीचे समूळ उच्चाटन करणे शक्य होऊ शकते. कारण गरिबीच्या समस्येला सामोरे जाण्यासाठी लोकांना आरोग्य, शिक्षण आणि रोजगार या क्षेत्रांवर सर्वाधिक खर्च करावा लागतो. या तिन्ही सेवा प्रगत दर्जाच्या आणि सर्वांना मोफत उपलब्ध झाल्या, तर प्रत्येक व्यक्ती सक्षम, पात्र, जबाबदार आणि स्वतःचे जीवनमान उंचावण्यासाठी समर्थ होऊ शकते. त्यानंतर जनतेला मोफत धान्य, वीज आणि पाणी पुरविण्यावरील अवलंबित्व कमी होऊ शकेल. गरिबीच्या दुष्टचक्रातून बाहेर पडलेली व्यक्ती स्वतःच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि आवश्यक खर्च उचलण्यासाठी आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होऊ शकेल.</div><div><br></div><div>शिक्षण, आरोग्य आणि रोजगार या मूलभूत सुविधांपर्यंत सहज पोहोच मिळविण्याच्या संघर्षात अनेक पिढ्यांचे आयुष्य खर्ची पडते; तरीही या सुविधा सर्वांपर्यंत सुलभपणे पोहोचत नाहीत. देशातील गरीबांना सामाजिक समरसतेच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांना सक्षम बनविणे अत्यंत आवश्यक आहे, जेणेकरून ते स्वतःच्या विकासाची जबाबदारी घेऊ शकतील. सरकारने भ्रष्टाचारावर कठोर नियंत्रण ठेवून आरोग्यसेवा, शिक्षण आणि रोजगार या क्षेत्रांसाठी सर्वाधिक अर्थसंकल्पीय तरतूद करावी. प्रत्येक हाताला कौशल्य आणि पात्रतेनुसार काम मिळाले पाहिजे. पैशांच्या अभावामुळे उपचार घेता न आल्याने कोणत्याही गरीब व्यक्तीचा मृत्यू होऊ नये. एकही गरीब शेतकऱ्यांवर आत्महत्या करण्याची वेळ येवू नये. कोणत्याही मुलाचे पैश्याअभावी शिक्षण बंद होऊ नये. प्रत्येकाला सुरक्षित वातावरण, पोषक आहार, स्वच्छ पाणी आणि शुद्ध हवा मिळाली पाहिजे. देशात केवळ योजनांचे लाभार्थी निर्माण करण्याऐवजी सक्षम, स्वावलंबी आणि जबाबदार नागरिक घडविण्यावर भर दिला पाहिजे.</div><div><br></div><div>लेखक – डॉ. प्रितम भि. गेडाम</div><div>(महाराष्ट्र शासनाद्वारे पुरस्कृत लेखक)</div><div><br></div><div>ईमेल आयडी – prit00786@gmail.com</div>

गरिबीचा शाप : विकासाच्या दाव्यांच्या पार्श्वभूमीवर संघर्षमय जीवन(आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिन विशेष — १७ ऑक्टोबर २०२६)

गरिबीचा शाप : विकासाच्या दाव्यांच्या पार्श्वभूमीवर संघर्षमय जीवन (आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिन विशेष — १७ ऑक्टोबर २०२६)   गर...

Read more »

ऊसतोड मजुरांच्या प्रश्नांवर साखर आयुक्तांचा दणका!

<div><br></div><div><b><div> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEj30REvBEFSFuRMKxUCVnn_UEQ1NIrjkpyie4QNWqnAu_aFu_0ZTpPfZ-pyginf6cQkVBsyD6ftS_Gsd4YsFUH-VSuaJbVQFgb4lKWhPPWNEXOdjbpz-OOSchF8MMwXFE25MOyN0zL3AmKDA4GONmEgp8JlWe1U1BtwDrIWNpot1s70ijvvxo4AMUPK2hb-"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEj30REvBEFSFuRMKxUCVnn_UEQ1NIrjkpyie4QNWqnAu_aFu_0ZTpPfZ-pyginf6cQkVBsyD6ftS_Gsd4YsFUH-VSuaJbVQFgb4lKWhPPWNEXOdjbpz-OOSchF8MMwXFE25MOyN0zL3AmKDA4GONmEgp8JlWe1U1BtwDrIWNpot1s70ijvvxo4AMUPK2hb-" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>ऊसतोड मजुरांच्या प्रश्नांवर साखर आयुक्तांचा दणका!</b></div><div><b><br></b></div><div><b>"ऊसतोड कामगारांच्या सुविधांसाठी साखर आयुक्तांचे कारखान्यांना निर्देश!</b></div><div><b>प्रमाणपत्र, आरोग्य सुविधा, महिलांसाठी सॅनिटरी साहित्य आणि बैलांच्या उपचारांवर भर"</b></div><div><b>शिवाजी नाईक </b></div><div><b>______________</b></div><div><b>धाराशिव, दि. १० : </b></div><div><b>सन २०२६-२७ च्या ऊस गाळप हंगामात ऊसतोड कामगार, मुकादम आणि ऊस वाहतूकदारांच्या विविध मागण्यांची दखल घेत साखर आयुक्त डॉ. संजय कोलते यांनी राज्यातील सहकारी व खासगी साखर कारखान्यांना महत्त्वाचे निर्देश दिले आहेत. ऊसतोड कामगारांना प्रमाणपत्र उपलब्ध करून देणे, कारखाना परिसरात वास्तव्यास असलेल्या ऊस वाहतूकदारांना भौतिक सुविधा पुरविणे, तसेच महिला कामगार आणि ऊस वाहतुकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या बैलांच्या आरोग्याची काळजी घेण्याबाबत संबंधित यंत्रणांशी समन्वय साधून कार्यवाही करण्यास सांगण्यात आले आहे.</b></div><div><b><br></b></div><div><b>तुळजाभवानी (ऊसतोड) कामगार संघटना, महाराष्ट्र राज्याचे संस्थापक अध्यक्ष सुरेश हरिश्चंद्र पवार यांनी ऊसतोड कामगार, मुकादम व ऊस वाहतूकदारांच्या विविध मागण्यांसंदर्भात निवेदन दिले होते. या निवेदनाच्या अनुषंगाने साखर आयुक्तालयाने राज्यातील सहकारी साखर कारखान्यांचे कार्यकारी संचालक आणि खासगी साखर कारखान्यांच्या जनरल मॅनेजर यांना निर्देश दिले आहेत.</b></div><div><b><br></b></div><div><b>ऊसतोड कामगारांना प्रमाणपत्र मिळणार</b></div><div><b>ऊसतोड कामगारांच्या ऑनलाइन नोंदणी प्रक्रियेत ग्रामसेवक स्तरावरून ओळख पटवून प्रमाणपत्र उपलब्ध करून देण्याची मागणी संघटनेने केली होती. त्यानुसार, गाळप हंगामात ऊसतोडीवर प्रत्यक्ष हजर राहणाऱ्या कामगारांनी प्रमाणपत्राची मागणी केल्यास गोपीनाथ मुंडे ऊसतोड कामगार महामंडळाकडून ते प्रमाणित करून देण्याबाबत कार्यवाही करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.</b></div><div><b><br></b></div><div><b>ऊस वाहतूकदारांना मूलभूत सुविधा</b></div><div><b>गाळप हंगामात कारखाना परिसरात वास्तव्यास असणाऱ्या बैलगाडीधारक आणि ऊस वाहतूकदारांना आवश्यक भौतिक सुविधा उपलब्ध करून देण्याचेही निर्देश आहेत. हंगामाच्या काळात या घटकांना भेडसावणाऱ्या अडचणी दूर करण्यासाठी कारखाना प्रशासनाने आवश्यक उपाययोजना करणे अपेक्षित आहे.</b></div><div><b>बैलांच्या उपचारांसह महिला कामगारांच्या आरोग्याला प्राधान्य </b><b>ऊस वाहतुकीसाठी कार्यरत असलेल्या बैलांना वेळेवर लाळ्या खुरकुताचे डोस व आवश्यक पशुवैद्यकीय उपचार मिळावेत, अशी मागणी संघटनेने केली होती. त्यानुसार पशुवैद्यकीय विभागाशी समन्वय साधून योग्य कार्यवाही करण्यास सांगण्यात आले आहे.</b></div><div><b><br></b></div><div><b>तसेच महिला ऊसतोड कामगारांसाठी सॅनिटरी साहित्य, प्रथमोपचार पेटी आणि आवश्यक आरोग्य सुविधा उपलब्ध करून देण्याबाबतही निर्देश देण्यात आले आहेत. ऊसतोडीच्या ठिकाणी कामगारांना आरोग्य सुविधा मिळाव्यात, यासाठी आरोग्य विभाग आणि आशा कार्यकर्त्यांच्या माध्यमातून आवश्यक सहकार्य घेण्याचे सूचित करण्यात आले आहे.</b></div><div><b><br></b></div><div><b>कारखाना प्रशासनाच्या भूमिकेकडे लक्ष</b></div><div><b>ऊसतोड कामगार, मुकादम आणि वाहतूकदार हे साखर उद्योगाच्या गाळप हंगामातील महत्त्वाचे घटक आहेत. त्यांच्या मूलभूत गरजा, आरोग्य आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टीने साखर आयुक्तालयाने दिलेल्या निर्देशांची कारखाना प्रशासनाकडून कितपत अंमलबजावणी होते, याकडे आता कामगार संघटनांचे लक्ष लागले आहे.</b></div><div><b><br><div> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEg0W9xpZAYjooCOOxTni4oUVXRxWSQeZzyKq2FZIEr83bGezA-2fQlB-iDmzHezrwJyBBu26sOeSAbHeWIMVuy0Zzi7KBMDbbtzsCvsUf-agVs5BnQbBN2AyNXtg24uXlRfT3y-AhUsBCGQj2rxlX7Nh5mPivpQGwip8jKfVZIm3JnPmHIBOimbRrPrSIgo"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEg0W9xpZAYjooCOOxTni4oUVXRxWSQeZzyKq2FZIEr83bGezA-2fQlB-iDmzHezrwJyBBu26sOeSAbHeWIMVuy0Zzi7KBMDbbtzsCvsUf-agVs5BnQbBN2AyNXtg24uXlRfT3y-AhUsBCGQj2rxlX7Nh5mPivpQGwip8jKfVZIm3JnPmHIBOimbRrPrSIgo" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><br></div>

ऊसतोड मजुरांच्या प्रश्नांवर साखर आयुक्तांचा दणका!

ऊसतोड मजुरांच्या प्रश्नांवर साखर आयुक्तांचा दणका! "ऊसतोड कामगारांच्या सुविधांसाठी साखर आयुक्तांचे कारखान्यांना निर्देश! प्र...

Read more »

दुष्काळाचा दुष्ट फेरा : मराठवाडा अजून किती वर्ष सहन करणार ?

<div><b><div> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjwZelargkOEYjfXkNBe40O-ESjScFJvD_BAmGo1_-ZPGK0vrYJt8NsiOJhbzAc7McAzDnab7ytWfKC7WvvT9aXC4kJIeJKjd8gNQ42sXoR8_2zXdgEO8ubcxjfI6f9rilGXRfF0fSBkuHrvvniZmkxtj2BGK91UkonABmjLUEDm4dIv_himALEYUXTTvSr"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjwZelargkOEYjfXkNBe40O-ESjScFJvD_BAmGo1_-ZPGK0vrYJt8NsiOJhbzAc7McAzDnab7ytWfKC7WvvT9aXC4kJIeJKjd8gNQ42sXoR8_2zXdgEO8ubcxjfI6f9rilGXRfF0fSBkuHrvvniZmkxtj2BGK91UkonABmjLUEDm4dIv_himALEYUXTTvSr" width="400"> </a> </div>प्रतिकात्मक छायाचित्र </b></div><div><b><br></b></div><div><b>दुष्काळाचा दुष्ट फेरा : मराठवाडा अजून किती वर्ष सहन करणार ?</b></div><div><b><br></b></div><div><b><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjc7PYVGQt6qBVfDXpe_mvvQ3ZOUALYR5gmzH96OlNaRpNGkfJECI5WSs-594jdcPQD-fmQE6f9Qmh5p2hTIOPShLtWZ9nIXBvj6ALNuMJ0I0pilucP3u_pDGRigPUaIm8MPA2CL84UyC_zbmPqZgk_-sROAVNaHPMuuMGo9WTcXUlawXF_BVMqyuI2g8GM" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjc7PYVGQt6qBVfDXpe_mvvQ3ZOUALYR5gmzH96OlNaRpNGkfJECI5WSs-594jdcPQD-fmQE6f9Qmh5p2hTIOPShLtWZ9nIXBvj6ALNuMJ0I0pilucP3u_pDGRigPUaIm8MPA2CL84UyC_zbmPqZgk_-sROAVNaHPMuuMGo9WTcXUlawXF_BVMqyuI2g8GM" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b> लेखक : विश्वनाथ (अण्णा) तोडकर</b></div><div><b>अध्यक्ष, महाराष्ट्र लोक विकास मंच, पर्याय सामाजिक संस्था</b></div><div><br></div><div><br></div><div>मराठवाड्याला दुष्काळ नवीन नाही. 1965 पासून 2026 पर्यंत वारंवार दुष्काळाने हा प्रदेश होरपळला आहे. 600-700 मि.मी. चा अनियमित पाऊस, कधी अतिवृष्टी तर कधी कोरडा दुष्काळ, ही येथील शोकांतिका आहे.</div><div>दुष्काळ आला की नेते, अधिकारी, टँकर लॉबी जागी होते, सरकार मदत जाहीर करते, पण पाऊस थोडा कमी पडताच पुन्हा विहिरी आटतात, टँकर सुरू होतात. म्हणजे जलसंधारणाची कामे होऊनही पाणी टिकत नाही.</div><div><br></div><div>शेतकऱ्याचे संकट आणि दुष्काळाचे संकट हे वेगवेगळे आहेत. हेक्टरी 50 हजारांचा यांत्रिक मशागतीचा खर्च, महागडे बियाणे-खते यामुळे पिकले नाही तरी नुकसान व पिकले तरी भाव पडल्याने नुकसान,अशी दुहेरी कोंडी शेतकऱ्याची झाली आहे.</div><div>उपाय म्हणून चार मागण्या केल्या आहेत :</div><div>1. पेरणी ते कापणीची कामे मनरेगातून करून शेतकऱ्याचा खर्च वाचवावा.</div><div> 2. ऊस, सोयाबीनऐवजी ज्वारी, तूर, उडीद या कमी पाण्याच्या देशी पिकांकडे वळावे. </div><div>3. दूध व्यवसाय, शेळी-कोंबडी पालन यासारखा जोडधंदा प्रत्येक कुटुंबाने करावा.</div><div> 4. कृष्णा-भीमेचे पुराचे पाणी मराठवाड्याकडे वळवण्यासाठी नदीजोड प्रकल्प राबवावा. </div><div><br></div><div><br></div><div> </div><div> दुष्काळाचा दुष्ट फेरा कित्येक वर्षाचा, </div><div>मराठवाड्याच्या पाचवीलाच दुष्काळ पूजला आहे, असे म्हणतात. हे वाक्य अतिशयोक्ती वाटेल, पण इतिहास पाहिला तर ते विदारक सत्य आहे. मराठवाड्यातला दुष्काळ आजचा नाही. गेली कित्येक दशके हा प्रदेश वारंवार दुष्काळाच्या झळा सोसत आहे. महाराष्ट्रात दुष्काळ आला की मराठवाडा त्या यादीत हमखास असतोच.</div><div><br></div><div><b>दुष्काळाचा ऐतिहासिक आढावा</b></div><div>महाराष्ट्रातील दुष्काळाच्या इतिहासावर नजर टाकली तर चित्र अधिक गडद होते. 1965-66 मध्ये राज्यातील 23 जिल्ह्यांतील 16,151 गावांना दुष्काळाची झळ बसली. 1970 ते 1974 या काळातील दुष्काळ, विशेषतः 1972-73 ची दोन वर्षे, महाराष्ट्र कधीच विसरणार नाही. जवळपास 25,000 गावं या दुष्काळाने होरपळून निघाली होती, जनता त्राही त्राही झाली होती.</div><div>त्यानंतरही हा फेरा थांबला नाही. 1979, 1982, 1985-86, 2001, 2004, 2012-13, 2015-16, 2017-18, 2024 आणि आता 2026... ही यादीच सांगते की दुष्काळाने मराठवाड्याची, किंबहुना महाराष्ट्राची पाठ कधीच सोडलेली नाही.</div><div><br></div><div><b>निसर्गाची विषमता आणि पावसाचे वास्तव</b></div><div>मराठवाडा हा पर्जन्यछायेचा प्रदेश आहे. येथील वस्तुस्थिती विचित्र आहे - पावसाळ्यात आभाळात प्रचंड ढग दाटतात, पण पडत काहीच नाही. सरासरी 600 ते 700 मिलीमीटर पाऊस येथे होतो असे म्हटले जाते, मात्र तो अत्यंत अनियमित आहे. कधी पडला तर ढगफुटीसारखा पडून सर्व वाहून नेतो, आणि पाठ फिरवली तर सलग कोरडा दुष्काळ आणतो. म्हणजे अतिवृष्टी आणि अवर्षण ही दोन्ही टोकं मराठवाड्याच्या नशिबी आली आहेत.</div><div><br></div><div><b>"दुष्काळ आवडे सर्वांना" - ही शोकांतिका</b></div><div><br></div><div>दुष्काळ आला की एक वेगळेच चित्र उभे राहते. जणू दुष्काळ ही एक संधीच आहे. सर्व नेते शेतकऱ्याच्या बांधावर जातात, अधिकारी गावोगावी दौरे करतात, स्वयंसेवी संस्था पोटतिडकीने बोलू लागतात, टँकर लॉबी आणि जनावरांच्या छावण्यांची लॉबी सक्रिय होते, माध्यमे रोज बातम्या देतात, आणी मग सरकार नुकसान भरपाई जाहीर करते, कर्जवसुली स्थगित करते, पीक विम्याच्या गप्पा मारते आणि शेतकऱ्यांवर उपकाराची भाषा सुरू होते. जलसंधारण, नदी खोलीकरण, नाला रुंदीकरण, बोरवेल रिचार्ज यावर तज्ज्ञांची मांडणी सुरू होते.</div><div>मग मूलभूत प्रश्न पडतो : दुष्काळ आल्यानंतरच या चर्चांना उधाण का येते? गेली अनेक वर्षे सरकारने जलसंधारणाची, पाणलोट विकासाची कामे केली आहेत. नाम फाउंडेशन, पाणी फाउंडेशन सारख्या नामांकित संस्थांनी प्रचंड काम केले आहे. तरीही थोडा पाऊस कमी पडला की विहिरी आटतात, बोरवेल कोरड्या पडतात, गावोगावी टँकर सुरू होतात. म्हणजे कामे होऊनही पाणी का टिकत नाही, याचे प्रामाणिक आत्मपरीक्षण होण्याची गरज आहे.</div><div><br></div><div><b>दोन वेगवेगळे प्रश्न : शेतीचे संकट आणि दुष्काळाचे संकट</b></div><div><br></div><div>येथे दोन प्रश्नांची नेहमी गल्लत केली जाते. दुष्काळात शेतकऱ्याची अवस्था अधिक बिकट होते हे खरे, पण केवळ दुष्काळामुळेच शेतकरी संकटात आहे असे नाही. हे दोन स्वतंत्र प्रश्न आहेत.</div><div><br></div><div>वस्तुस्थिती अशी आहे की शेतकऱ्याला शेतीच परवडत नाही. पूर्वी जनावरांवर आधारलेली शेती आता पूर्णपणे यांत्रिक झाली आहे. नांगरणी, कोळपणी, पेरणी, कापणी, मळणी सर्व ट्रॅक्टरवर. त्यामुळे हेक्टरी सुमारे 50 हजार रुपये मशागतीचा खर्च येतो. बी-बियाणे, खते, औषध फवारणी यांचे भाव फिक्स आहेत.</div><div><br></div><div>दुष्काळ आला तर हे सर्व कर्ज काढून केलेले खर्च बोजा ठरतात. आणि समजा पाऊस चांगला पडला, पीक चांगले आले, तर बाजारात व्यापाऱ्यांकडून भाव पाडले जातात. म्हणजे न पिकले तर दुष्काळाने नुकसान आणि पिकले तर भावाअभावी नुकसान. ही शेतीच्या अर्थशास्त्राची शोकांतिका आहे. तिथल्या व्यवस्थेमध्ये आणि आपल्या देशामध्ये तोंडाला लावायची पावडर अन पायात घालायचे खेटर काचेच्या मॉलमध्ये विकलं जातं आणि पोटात घालायचा भाजीपाला मात्र रस्त्याच्या कडेला विकला जातो शेतकऱ्याच्या मालाला सन्मान इथल्या व्यवस्थेत नसेल तर तो शेतकरी कसा सन्मानित होईल? </div><div><br></div><div> <b>उपायांचे चार आधारस्तंभ</b></div><div>मराठवाड्याला कायमस्वरूपी दुष्काळमुक्त करायचे असेल तर तात्पुरत्या मलमपट्ट्या नव्हे, तर ठोस धोरण हवे.</div><div><span>शेतकऱ्याला संकटमुक्त करा, लाभार्थी नको,</span></div><div><span>शेतकऱ्याच्या पेरणीपासून कापणी-मळणीपर्यंतची सर्व कामे महात्मा गांधी रोजगार हमी योजनेतून (मनरेगा) घ्यावीत, अशी माझी शासनाकडे ठाम मागणी आहे. आज मनरेगाची अनेक कामे मशिनरी आणि ठेकेदारांमार्फत होतात. त्याऐवजी शेतकऱ्याने स्वतःच्या शेतात, स्वतःच्या ट्रॅक्टरने (डिझेल खर्चासह) केलेली मशागत मनरेगातून मोबदला देऊन करून घेतली, तर हेक्टरी 50 हजारांचा भार हलका होईल आणि शेतकऱ्याला त्याच्याच शेतात रोजगार मिळेल. शेतकरी सक्षम झाला पाहिजे, कायमचा लाभार्थी नव्हे.</span></div><div><br></div><div><b>पीक पद्धतीत बदल ही काळाची गरज</b></div><div><br></div><div>जलसंधारण होऊनही पाणीटंचाईचे मुख्य कारण म्हणजे पाण्याचा बेसुमार उपसा. बोरवेलच्या पाण्यावर 700-800 फूट खोलातून पाणी उपसून उसासारखे पीक घेणे हा पाण्याचा अपव्यय आहे. सोयाबीनसारखी कॅश क्रॉप्सही पाणी खातात. पूर्वीची पिवळी ज्वारी, तूर, उडीद, मूग ही आपली खरीपाची प्रमुख पिके होती. आज ज्वारीला, तुरीला, कडब्याला चांगला भाव आहे. या देशी पिकांकडे परत वळले तर जनावरांना चारा मिळेल, दूध उत्पादन वाढेल आणि पाणीही वाचेल. शेत आधारित जोड व्यवसायाची घडी बसेल.</div><div><br></div><div><b>जोडधंद्याची साखळी</b></div><div><br></div><div>केवळ शेतीवर अवलंबून राहणे धोक्याचे आहे. प्रत्येक कुटुंबाने किमान दोन गायी, शेळ्या, कोंबड्या सांभाळल्या तर दहा दिवसाला दुधाची पगार हाती येईल. हा स्थिर उत्पन्नाचा स्रोत ठरेल. जनावरांपासून मिळणारे शेणखत खतावरील खर्च कमी करेल. शेती तोट्यात गेली तरी कुटुंब जगवणारा जोडरोजगार उभा राहील.</div><div><br></div><div> <b>नदीजोड प्रकल्प आणि प्रत्येक थेंबाचे नियोजन</b></div><div><br></div><div>मराठवाडा केवळ पावसावर अवलंबून राहिला तर शेतकऱ्याची सुधारणा अशक्य आहे. कृष्णा खोऱ्यातील, गोदावरी खोऱ्यातील,भीमा नदीतील पुराचे वाहून जाणारे पाणी मराठवाड्याच्या दुष्काळी भागाकडे वळवले पाहिजे. बऱ्याच वेळेला मराठवाड्याला पाणी द्यायचा मुद्दा आला की अनेक ठिकाणाहून विरोध सुरू होतो मात्र यावर प्रादेशिक वाद निर्माण करणे योग्य नाही. पाणी हा राष्ट्रीय संपत्ती आहे.</div><div><br></div><div><b>संकल्प : दुष्काळमुक्त मराठवाडा 2031</b></div><div><br></div><div>मराठवाड्याला दुष्काळमुक्त करायचे असेल तर मराठवाड्यातील प्रत्येक गावात पडणाऱ्या पावसाच्या  प्रत्येक थेंबाचा साठा केला पाहिजे, विहीर पुनर्भरण बोअरवेल पुनर्भरण असंख्य शेततळ्याची निर्मिती नदी नाल्यांचं पुनर्जीवन आणि दुरुस्ती तातडीने हातात घेतली पाहिजे. नदीजोडद्वारे कायमस्वरूपी सिंचन दिले पाहिजे, पीक पद्धती बदलली पाहिजे आणि जोडव्यवसायाची भक्कम साखळी उभी केली पाहिजे.</div><div><br></div><div>यासाठी शेतकरी, सामाजिक संस्था, राजकीय पक्ष आणि शासन-प्रशासन यांनी एकत्र येऊन "दुष्काळमुक्त मराठवाडा 2031" असा पाच वर्षांसाठी संकल्पबद्ध अभियान राबवण्याची नितांत गरज आहे. दुष्काळाचा हा दुष्ट फेरा थांबवायचाच असेल तर केवळ दुष्काळावर चर्चा न करता कायमस्वरूपी दुष्काळ निर्मूलनाचा संकल्प आणि कार्य अमलबजावणी नियोजन , हाती घेण्याची नितांत गरज आहे.</div>

दुष्काळाचा दुष्ट फेरा : मराठवाडा अजून किती वर्ष सहन करणार ?

प्रतिकात्मक छायाचित्र  दुष्काळाचा दुष्ट फेरा : मराठवाडा अजून किती वर्ष सहन करणार ?  लेखक : विश्वनाथ (अण्णा) तोडकर अध...

Read more »

अमूल्य जीवनातील यशाचे मोजमाप आपली मानसिक शांती दर्शवते ; जागतिक मानसिक आरोग्य दिन विशेष

<div><b><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEgbVVv1Nysy-A79g-d5f8aDQ2m2yLuC7HAhJWK4tEW0LGJYr58VY70M-GrF0BQiG8bPQu1bZzJxHuMurAs4Wo8zwQyVBRqbSkxNv8Nh7t_HjYVO5AGy1FpK6Oo-9avs_TVCWr5qqLDurZionlyLcs5zJWSIUZ9CuE_x4pfVxR2X1FaAg93KQwd-thKzCm9t" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEgbVVv1Nysy-A79g-d5f8aDQ2m2yLuC7HAhJWK4tEW0LGJYr58VY70M-GrF0BQiG8bPQu1bZzJxHuMurAs4Wo8zwQyVBRqbSkxNv8Nh7t_HjYVO5AGy1FpK6Oo-9avs_TVCWr5qqLDurZionlyLcs5zJWSIUZ9CuE_x4pfVxR2X1FaAg93KQwd-thKzCm9t" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>अमूल्य जीवनातील यशाचे मोजमाप आपली मानसिक शांती दर्शवते ; <span>जागतिक मानसिक आरोग्य दिन विशेष – १० ऑक्टोबर २०२६</span></b></div><div><div><b>लेखक – डॉ. प्रितम भि. गेडाम</b></div><div><b>(महाराष्ट्र शासनाद्वारे पुरस्कृत लेखक)</b></div></div><div><br></div><div>आजच्या युगात स्वार्थ, लोभ, द्वेष, चारित्र्यहीनता, भ्रष्टाचार, व्यसनाधीनता, भेसळखोरी, प्रदूषण, भेदभाव आणि माणसाच्या अमर्यादित इच्छा पूर्ण करण्यासाठी सुरू असलेला कधीही न संपणारा संघर्ष जीवनातील सुकून हिरावून घेत आहे. प्रत्येकजण आपली स्वप्ने पूर्ण करण्यासाठी मेंढरांच्या कळपाप्रमाणे धावत आहे. कोणाकडे रोजगार नाही, कोणाकडे प्रेम नाही, कुटुंब नाही, चारित्र्यवान जोडीदार नाही, निरोगी शरीर नाही, संस्कारशील मुले नाहीत, सहकार्य करणारे कुटुंब, नातेवाईक आणि मित्र नाहीत, वेळ नाही, नाव आणि प्रसिद्धी नाही, कोणाचा आधार नाही, तर कोणाकडे संपत्ती नाही. जगात कोणताही मनुष्य जीवनातील सर्व सुख, शांतता आणि सुख-सुविधांनी परिपूर्ण असू शकत नाही. प्रत्येकाच्या जीवनात समस्या असतात; मात्र त्यांच्यामुळे संपूर्ण आयुष्य त्रस्त राहून आणि सतत भीतीत जगणे योग्य नाही. आपल्याकडे जे उपलब्ध आहे, त्याचे समाधान मानण्याऐवजी मनुष्य असमाधानी बनून स्वतःचे जीवनच दुःखमय करत आहे.</div><div><br></div><div> मनुष्य आपल्या जीवनातील आनंदाची व्याख्याच बदलत आहे. तो इतरांच्या दुःखात आनंद आणि इतरांच्या आनंदात ईर्ष्येने भरून जातो. स्वतःच्या स्वार्थासाठी निसर्गाचे शोषण करतो आणि नंतर स्वतःच अशुद्ध हवा-पाणी, निकृष्ट अन्न आणि आजारांच्या समस्यांमुळे त्रस्त होतो. भौतिक सुख-सुविधांच्या मागे धावताना आज पैसा हाच देव बनला आहे, हे सिद्ध करण्यासाठी लोक जणू कटिबद्ध झाले आहेत.</div><div><br></div><div>आज मानसिक आरोग्याशी संबंधित समस्या अत्यंत वेगाने वाढल्या आहेत; मात्र लोक या आरोग्य समस्यांशी तडजोड करून घुसमटत जीवन जगत आहेत. तणावामुळे सिझोफ्रेनिया मनोविकार, द्विध्रुवी आणि मनोदशा विकार, प्रमुख नैराश्य विकार, पोस्ट-ट्रॉमॅटिक स्ट्रेस विकार, तीव्र चिंता, खाण्याचे विकार, मादक पदार्थांच्या सेवनाशी संबंधित विकार, टाइप-२ मधुमेह आणि चयापचय सिंड्रोम, हृदयरोग, स्थूलता, क्रॉनिक ऑब्स्ट्रक्टिव्ह पल्मोनरी डिसीज, मज्जासंस्थेशी संबंधित आणि स्नायू-हाडांच्या समस्या, दीर्घकालीन वेदना सिंड्रोम, मायग्रेन, ऑस्टिओपोरोसिस आणि हालचालींशी संबंधित विकार, जठरांत्रीय तसेच प्रतिकारशक्तीशी संबंधित विकार यांसारखे अनेक गंभीर विकार उद्भवू शकतात. मानसिक आरोग्याबाबत जनजागृती करण्यासाठी जगभरात दरवर्षी १० ऑक्टोबर रोजी ‘जागतिक मानसिक आरोग्य दिन’ साजरा केला जातो. वर्ष २०२६ मध्ये ह्या दिनाची थीम “वैयक्तिक अनुभव ऐकणे: खरे आवाज, खरा बदल” अशी आहे.</div><div><br></div><div>मनुष्याने प्राण्यांप्रमाणे साधे जीवन जगायला हवे; मात्र खोट्या देखाव्याच्या आणि आधुनिकतेच्या स्पर्धेत मनुष्य आपले मानसिक आरोग्य उद्ध्वस्त करत आहे. अनेक वेळा जीवनात इतरांच्या आनंदासाठी चांगले लोक स्वतःच्या आनंदाचाही त्याग करतात. हे असेच सुरू राहते आणि इतरांच्या आनंदाची काळजी घेताना आपण आपली मानसिक शांती गमावून बसतो. जीवनात सर्वात जास्त आवश्यक असते ते म्हणजे मानसिक शांतता, ज्यामुळे मनुष्य शांतपणे श्वास घेऊ शकतो. मानसिक सुकून हा आपल्या मनातील आनंदाशी जोडलेला असतो. तो आपण विकत घेऊ शकत नाही; तर आपल्या सत्कर्मांनी आणि चांगल्या आचरणातूनच तो प्राप्त करू शकतो.</div><div><br></div><div>काही काळापूर्वी मी एक बातमी वाचली होती की, अमेरिकेतील सिलिकॉन व्हॅलीमधील एका भारतीय उद्योजकाने आपली १०० कोटी रुपयांची संपत्ती आणि आलिशान जीवनशैलीचा त्याग करून भारतातील एका छोट्याशा गावात येऊन स्थायिक झाला. त्याने भौतिक सुख-सुविधांऐवजी मानसिक सुकून, निसर्गाच्या सान्निध्यातील जीवन आणि आत्मिक संतुलनाला प्राधान्य दिले. हे केवळ एक उदाहरण नाही; जगात अशी अनेक उदाहरणे पाहायला मिळतील. जीवनात मानसिक शांती नसेल, तर आपल्याकडे सर्व काही असूनही आपण गर्दीत स्वतःला एकटे समजतो. आपले जीवन सर्वांत अनमोल आहे आणि मानसिक शांती आपल्या जीवनातील खऱ्या यशाचे दर्शन घडवते की आपण किती सुकूनाने जगत आहोत. पैशाने केवळ क्षणिक सुखसोयी विकत घेता येतात.</div><div><br></div><div>आपल्या देशात कामगार आणि शेतकरी वर्गात आत्महत्येच्या घटना अधिक प्रमाणात पाहायला मिळतात. लहान व्यापारी, विद्यार्थी, गृहिणी, युवक आणि सरकारी कर्मचारी यांच्यासह विविध स्तरांतील व्यक्तींमध्येही आत्महत्येच्या घटना वाढताना दिसतात. अशा घटनांकडे केवळ एका व्यक्तीच्या निर्णयाच्या रूपात न पाहता, त्यामागील मानसिक ताण, भावनिक संघर्ष, सामाजिक परिस्थिती आणि जीवनातील अडचणी समजून घेणे आवश्यक आहे. प्रत्येक व्यक्तीची तणाव सहन करण्याची आणि संकटांना सामोरे जाण्याची क्षमता वेगवेगळी असते. त्यामुळे अडचणीच्या काळात व्यक्तीला दोष देण्याऐवजी तिचे म्हणणे शांतपणे ऐकून घेणे, भावनांची कदर करणे आणि आवश्यक तेव्हा आधार व मदत मिळवून देणे अधिक महत्त्वाचे आहे.</div><div><br></div><div>नेते चांगले असोत किंवा वाईट, सार्वजनिक जीवनात कार्यरत असलेल्या नेत्यांना विविध प्रकारच्या राजकीय, सामाजिक आणि वैयक्तिक दबावांना सामोरे जावे लागते. निवडणुकीतील पराभव, आरोप, घोटाळ्यांबाबत तपास यंत्रणांची कारवाई, माध्यमांमधील टीका, न्यायालयीन प्रकरणे, राजकीय मतभेद, धमक्या तसेच आर्थिक किंवा सामाजिक नुकसान यांसारख्या परिस्थिती त्यांच्या समोर येऊ शकतात. अशा आव्हानात्मक परिस्थितीतही नेते आपली सार्वजनिक जबाबदारी पार पाडताना संयम आणि आत्मविश्वास टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. निवडणुकीच्या काळात अनेक नेते वय वाढलेले असतानाही शेकडो-हजारो किलोमीटरचा प्रवास करतात. पाऊस, ऊन, थंडी, वादळ किंवा खराब हवामान यांसारख्या प्रतिकूल परिस्थितीतही ते कमी झोप आणि विश्रांतीच्या मर्यादित वेळेत शारीरिक व मानसिक दबावाचा सामना करत काम करतात. सभा आणि रॅलींमध्ये त्यांचा उत्साह व ऊर्जा दिसून येते. त्यामुळे नेत्यांच्या सार्वजनिक जीवनातून कठीण परिस्थितीत संयम राखणे, आत्मविश्वास टिकवून ठेवणे आणि तणावाचे सकारात्मक पद्धतीने व्यवस्थापन करणे यांसारखे उपयुक्त गुण प्रत्येकाला शिकता येतात. त्याचबरोबर, मानसिक तणावाचा सामना करताना प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या परिस्थितीनुसार योग्य आधार, संवाद आणि आवश्यक मदत घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.</div><div><br></div><div>प्रत्येकजण आपल्या फायद्यासाठी इतरांच्या मनाशी खेळत असतो. इतरांच्या आनंदासाठी आपल्या आनंदाचा गळा घोटू नका. जी व्यक्ती आपल्या वाईट काळात आपली साथ देते, आपल्या भावनांची कदर करते आणि आपली काळजी घेते, आपणही तिची कदर केली पाहिजे. इतर लोक आपल्या स्वार्थानुसार खेळ खेळतात; त्यांना आपल्या जीवनाशी खेळण्याची संधी देऊ नका. कोणाचीही कठपुतळी बनू नका. अशा लोकांपासून सावध राहा आणि दूर राहा. आपल्या आत्मिक आनंदाचा अर्थ समजून घ्या. भौतिक सुख-सुविधाच सर्व काही नाहीत. निश्चिंतपणे जगायला शिका. तणावामुळे कोणताही फायदा होत नाही, उलट केवळ नुकसानच होते. जीवनातील प्रत्येक समस्येकडे एक संधी म्हणून पाहून हसत-हसत तिचा सामना करा. संघर्ष हा जीवनाचा एक भाग आहे; घाबरायचे नाही, तर ठामपणे उभे राहायचे आहे. जगातील महान व्यक्तींनीही आपल्या जीवनाला संघर्षांनी घडवले आहे; त्यानंतरच त्यांनी नाव आणि प्रसिद्धी मिळवली आहे.</div><div><br></div><div>जीवनात पुढे जायचे असेल तर आपले ध्येय निश्चित करा आणि सतत अधिक चांगले होण्याचा प्रयत्न करा. दररोज काहीतरी नवीन शिका. जीवनातील छोट्या-छोट्या क्षणांतही आनंद वाटायला शिका. आयुष्याबद्दल तक्रारी न करता त्यावर उपाय शोधायला शिका. अतिविचार करणे टाळा आणि लोकांकडून अधिक अपेक्षा ठेवू नका. कधीही हार मानून बसू नका. काळ बदलत असतो; आपलाही काळ बदलेल. आपण ज्या वातावरणात राहतो, त्याचा आपल्या शरीरावर आणि मनावर तसाच परिणाम होतो. त्यामुळे वाईट विचारांच्या लोकांपासून आणि वाईट सवयींपासून नेहमी दूर राहा. घर-परिवाराची जबाबदारी सांभाळताना स्वतःच्या आनंदाचीही काळजी घ्या. निरोगी छंद, व्यायाम, प्राणीप्रेम, समाजसेवा, परोपकार आणि निसर्गाच्या सान्निध्यात राहण्याची सवय वाढवा. यामुळे जीवनात शांती मिळते. पौष्टिक आहार घ्या, संगीत ऐका, प्रवास करा, सामूहिक श्रमदानाचा भाग बना आणि आपल्या गुणांना ओळखा. ज्या विषयात आवड आहे, त्यावर काम करा. मात्र, आपल्या कामामुळे कोणालाही त्रास होऊ नये. हे अनमोल जीवन एकदाच मिळते. जीवन जगण्यासाठी आहे, केवळ दिवस काढण्यासाठी नाही. व्यस्ततेचे कारण देणे सोडा आणि स्वतःच्या आनंदासाठी वेळ काढायला शिका. आपली चांगली कर्मे करत राहा आणि पुढे जात राहा. सर्वांत जास्त स्वतःच्या मानसिक शांततेला प्राधान्य द्या, आनंदी राहा आणि तणावमुक्त जीवन जगा.</div><div><br></div><div>लेखक – डॉ. प्रितम भि. गेडाम</div><div>(महाराष्ट्र शासनाद्वारे पुरस्कृत लेखक)</div><div><br></div><div>ईमेल आयडी – prit00786@gmail.com</div>

अमूल्य जीवनातील यशाचे मोजमाप आपली मानसिक शांती दर्शवते ; जागतिक मानसिक आरोग्य दिन विशेष

अमूल्य जीवनातील यशाचे मोजमाप आपली मानसिक शांती दर्शवते ;  जागतिक मानसिक आरोग्य दिन विशेष – १० ऑक्टोबर २०२६ लेखक – डॉ. प्रितम भि....

Read more »

दारूच्या विळख्यात बरबाद आयुष्य आणि उध्वस्त कुटुंबे; जागतिक मद्यपान विरोधी दिन – ०२ ऑक्टोबर २०२६

<div><b><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEgWwEKmQXGWGJGUGoIIqJ0okq1I0cZUf3qfz57ejK-YPUnEXv2T5pQ7vvqQN6fjk1W9It-uxoG4DHHLWWBdyuUDfJXUZER7ZzY_0yO-hc13hyL8okcvf58HnoR5vdN-oW_sPwinMi3F15gQ0eBbcCUkZvWlV00gevIBkIDL7wZY8JEAZB96s5HlbbLO1zFo" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEgWwEKmQXGWGJGUGoIIqJ0okq1I0cZUf3qfz57ejK-YPUnEXv2T5pQ7vvqQN6fjk1W9It-uxoG4DHHLWWBdyuUDfJXUZER7ZzY_0yO-hc13hyL8okcvf58HnoR5vdN-oW_sPwinMi3F15gQ0eBbcCUkZvWlV00gevIBkIDL7wZY8JEAZB96s5HlbbLO1zFo" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>दारूच्या विळख्यात बरबाद आयुष्य आणि उध्वस्त कुटुंबे; <span>जागतिक मद्यपान विरोधी दिन – ०२ ऑक्टोबर २०२६</span></b></div><div><br></div><div><div><br></div></div><div>दारुड्या व्यक्तीचे नाव येताच आपल्या मनात सर्वप्रथम जी प्रतिमा उभी राहते, ती म्हणजे दुर्गुणांनी भरलेल्या, अस्वच्छ आणि नशेच्या अवस्थेत स्वतःवरील नियंत्रण गमावलेल्या व्यक्तीची. ज्याला कोणीही सन्मान देऊ इच्छित नाही. प्रत्येकजण दारुड्या व्यक्तीपासून दूर राहू इच्छितो. कुटुंबातील सदस्यही आपल्या कुटुंबातील दारूच्या आहारी गेलेल्या व्यक्तीकडे तिरस्काराने पाहतात. स्वतः दारूचे व्यसन असलेली व्यक्तीही आपल्या मुलाला दारूच्या आहारी गेलेले पाहणे कधीच पसंत करत नाही. दारूच्या नशेत आज वडील मुलाचा जीव घेतात, तर मुलगा आई-वडिलांचा जीव घेतो, अशा बातम्या आपण अनेकदा वाचतो. दारू ही इतकी घातक गोष्ट आहे. अल्कोहोल हा एक मनोविकारक आणि विषारी पदार्थ असून त्याचे व्यसन लागू शकते. हे विष हळूहळू मेंदूला कमजोर करते आणि नंतर दारूच्या आहारी गेलेली व्यक्ती आपल्या मेंदूवरील नियंत्रण गमावते. त्यानंतर मनुष्य स्वतःच्या नियंत्रणात राहत नाही आणि अनुचित कृत्येही करू लागतो, कारण नशेमुळे चांगले आणि वाईट यातील फरक करण्याची त्याची क्षमता नष्ट झालेली असते.</div><div><br></div><div>आजच्या आधुनिक युगात व्यसन जणू काही फॅशनच झाले आहे, असे जाणवते. लोकांमध्ये नशेबद्दल वाढत असलेल्या आकर्षणामुळे आकडेवारी दर्शवते की, भारतातील दारूची बाजारपेठ २०३० च्या दशकापर्यंत दुप्पट होण्याच्या मार्गावर आहे. किशोरवयीन विद्यार्थी-विद्यार्थिनीही पार्टीच्या नावाखाली दारू पितात. रस्त्यावर नशेत धुंद होऊन धिंगाणा घालताना त्यांना आपण सोशल मीडियाच्या माध्यमातून पाहत असतो. नवीन वर्ष, होळी किंवा वाढदिवसाच्या पार्टीच्या नावाखाली होणाऱ्या तरुणांच्या नशेच्या पार्ट्यांचे व्हिडिओ मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होतात. ना कपड्यांचे भान असते, ना संस्कारांचे; केवळ मदहोशीची मस्ती छायलेली असते. कमी वयाची मुलेही दारूच्या आहारी जात आहेत, ज्यामुळे समाजात बालगुन्हेगारीच्या घटना मोठ्या प्रमाणात वाढल्या आहेत.</div><div><br></div><div>देशात गुन्हेगारीचा आलेख झपाट्याने वाढत आहे. सध्या गुन्ह्यांमध्ये कमी वयाचे तरुण अधिक प्रमाणात दिसून येतात. बलात्कार, खून, दरोडे यांसारख्या गंभीर गुन्ह्यांमध्येही अल्पवयीनांची संख्या मोठी आहे. नशेमुळे गुन्हेगारी वाढते. बहुतांश गुन्हे नशेसाठी किंवा नशेच्या अवस्थेत केले जातात. बहुतांश गुन्हेगार कोणत्या ना कोणत्या प्रकारचे व्यसन करतात. आपल्या समाजात दारू सहज उपलब्ध होणारे व्यसन आहे, ज्यापर्यंत कोणाचीही सहज पोहोच होऊ शकते. मागास भाग, कमी शिक्षित वर्ग आणि ग्रामीण क्षेत्रांमध्ये देशी दारू तयार करणाऱ्या बेकायदेशीर भट्ट्यांच्या बातम्याही मोठ्या प्रमाणात पाहायला मिळतात. बनावट विषारी दारूचा बाजारही सातत्याने वाढत आहे. बनावट विषारी दारू प्यायल्यामुळे मोठ्या प्रमाणात मृत्यू होण्याच्या घटना सातत्याने घडत आहेत. दारूच्या अवैध तस्करीचे जाळेही वेगाने विस्तारत आहे.</div><div><br></div><div>जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार, जगभरात २०१९ मध्ये दारूच्या सेवनामुळे सुमारे २६ लाख लोकांचा मृत्यू झाला. अंदाजानुसार, ४० कोटी लोक दारूशी संबंधित समस्यांशी झुंजत होते. त्यापैकी २०.९ कोटी लोक दारूवर अवलंबून होते. दारूमुळे झालेल्या हृदयविकारांमुळे अंदाजे ४,७४,००० लोकांचा मृत्यू झाला. मद्यपान केल्याने स्तनाचा, यकृताचा, डोके आणि मानेचा, अन्ननलिकेचा आणि मोठ्या आतड्याचा कर्करोग यांसह अनेक प्रकारच्या कर्करोगांचा धोका वाढतो. सन २०१९ मध्ये जगभरात आढळलेल्या कर्करोगाच्या एकूण प्रकरणांपैकी ४.४ टक्के प्रकरणे आणि कर्करोगामुळे झालेल्या ४,०१,००० मृत्यूंमागे दारूचे सेवन कारणीभूत होते. दारूशी संबंधित आजारांचा मोठा वाटा रस्ते अपघातांशीही संबंधित आहे. दारू पिऊन वाहन चालवल्यास अपघात होण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात वाढते. यात मृत्यू होतातच, परंतु अपघातांमध्ये अनेकांना आयुष्यभरासाठी अपंगत्वालाही सामोरे जावे लागते. सन २०१९ मध्ये दारूशी संबंधित रस्ते अपघातांमध्ये एकूण २,९८,००० मृत्यू झाले. त्यापैकी १,५६,००० मृत्यू इतर व्यक्तींनी दारू प्यायल्यामुळे झालेल्या अपघातांमध्ये झाले. केवळ अमेरिकेतच दरवर्षी दारूशी संबंधित कारणांमुळे सुमारे ८८,००० लोकांचा मृत्यू होतो, जे टाळता येऊ शकते.</div><div><br></div><div>भारत सरकारच्या सामाजिक न्याय व अधिकारिता मंत्रालयाच्या ‘नशामुक्त भारत अभियान’ अंतर्गत २०१८ च्या संशोधन अहवालात सांगण्यात आले होते की, देशात सुमारे १६ कोटी व्यक्ती दारूचे सेवन करतात. त्यापैकी ५.७ कोटींपेक्षा अधिक व्यक्ती हानिकारक किंवा दारूवरील अवलंबित्वामुळे प्रभावित आहेत आणि त्यांना दारूच्या सेवनाशी संबंधित समस्यांसाठी तातडीने मदतीची गरज आहे. सन २०१६ मध्ये संपूर्ण भारतात दारूच्या सेवनामुळे झालेल्या यकृताच्या सिरोसिसमुळे सुमारे १,४०,६०० लोकांचा मृत्यू झाला. दारूचे सेवन करणाऱ्या जवळपास सर्वच लोकांना फॅटी लिव्हरची समस्या उद्भवते, जी दारू सोडल्यास बरी होऊ शकते.</div><div><br></div><div>भारतात दारूवर अधिक कर, उत्पादन शुल्क, परवाना शुल्क आणि इतर कर आकारले जातात. त्यातून देशभरातील राज्य सरकारांना मोठ्या प्रमाणात महसूल मिळतो. दारूशी संबंधित करांमधून मिळणारा एकूण वार्षिक महसूल २०२५-२६ मध्ये २ लाख कोटी रुपयांपेक्षा अधिक राहिले. मात्र, दारूमुळे देशाचे होणारे नुकसान यापेक्षा कितीतरी पटीने मोठे आहे. संशोधनानुसार, भारतात दारूच्या सेवनामुळे होणाऱ्या मृत्यूंमुळे २०११ ते २०५० दरम्यान किमान २५.८ कोटी जीवन-वर्षांचे नुकसान होईल. दारूच्या विक्रीतून मिळणारा कर वजा केल्यानंतरही, दारूशी संबंधित आरोग्य समस्यांमुळे २०५० पर्यंत भारतीय समाजावर ९७,८९५ अब्ज रुपयांचा एकूण आर्थिक भार पडेल, जो जीडीपीच्या सरासरी १.४५ टक्के नुकसानाइतका आहे. अभ्यासात असे आढळून आले की, दारूशी संबंधित आजारांच्या उपचारांचा आरोग्य व्यवस्थेवर अंदाजे ३,१२७ अब्ज रुपयांचा आर्थिक भार पडेल. दारूमुळे होणारा सामाजिक भार—यामध्ये आरोग्य व्यवस्थेवरील खर्च, स्वतःच्या खिशातून केलेला खर्च आणि उत्पादकतेचे होणारे नुकसान यांचा समावेश असून—तो १,२१,३६४ अब्ज रुपये इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.</div><div><br></div><div>कुटुंबप्रमुखावर घराची जबाबदारी, मुलांचे शिक्षण, पालनपोषण, आई-वडिलांची सेवा आणि त्यांच्या सर्व प्रकारच्या गरजा पूर्ण करण्याची जबाबदारी असते. मात्र, तोच कुटुंबप्रमुख दारूच्या नशेत बुडू लागला, तर तो स्वतःबरोबरच कुटुंब, समाज आणि देशासाठीही त्रासाचे कारण बनतो. एकदा एखाद्या व्यक्तीला व्यसनाची लागण झाली की, व्यसनाधीन व्यक्ती आपले व्यसन पूर्ण करण्यासाठी योग्य-अयोग्य अशा सर्व प्रकारची कामे करू लागते. शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य बिघडते. कौटुंबिक, सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थितीवर वाईट परिणाम होतो. समाजातील समस्या वेगाने वाढतात आणि विकासाच्या मार्गात अडथळे निर्माण होतात.</div><div><br></div><div>निरोगी आणि आनंदी जीवन जगण्यासाठी सर्वांनी व्यसनाला “नाही” म्हणायला हवे आणि आपले मानसिक व शारीरिक आरोग्य मजबूत करायला हवे. जर देश व्यसनमुक्त झाला, तर गुन्हेगारी जगताचा आधारस्तंभच नष्ट होईल, कारण नशा आणि गुन्हेगारी या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. आजार, गुन्हे, अपघात आणि वादविवाद मोठ्या प्रमाणात कमी होतील. लोकांमधील भीतीचे वातावरण दूर होईल, समाजात समरसता निर्माण होईल आणि संस्कारशील समाजाची निर्मिती होईल. जीवनातील आनंद वाढेल आणि देशाच्या विकासाला गती मिळेल. जीवन अनमोल आहे. ‘नशामुक्त भारत अभियान’ अंतर्गत व्यसनमुक्तीसाठी १४४४६ या क्रमांकावर संपर्क करा. नशा सोडा, सुखी जीवनाशी नाते जोडा.</div><div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEj-LcEu8sRKZrPph_Sy4Wv28q9As9embnlhenwaURggRjQ-MFH2VcIN3olhyF8XDKFL_xEuLNpQHpB5StgjkyA3c1Ar7oOZihK1Jx1V8UOoxL6Pxyh0203KxDsQtQasZ81nVPoR3l9rsCO8LmwuI75eXLmL_obbAEoQbgQj9axA48dvzGRziO4XBQufcqOc" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEj-LcEu8sRKZrPph_Sy4Wv28q9As9embnlhenwaURggRjQ-MFH2VcIN3olhyF8XDKFL_xEuLNpQHpB5StgjkyA3c1Ar7oOZihK1Jx1V8UOoxL6Pxyh0203KxDsQtQasZ81nVPoR3l9rsCO8LmwuI75eXLmL_obbAEoQbgQj9axA48dvzGRziO4XBQufcqOc" width="400"> </a> </div><br></div><div><b>लेखक – डॉ. प्रितम भि. गेडाम</b></div><div><b>(महाराष्ट्र शासनाद्वारे पुरस्कृत लेखक)</b></div><div><b>ईमेल आयडी – prit00786@gmail.com</b></div>

दारूच्या विळख्यात बरबाद आयुष्य आणि उध्वस्त कुटुंबे; जागतिक मद्यपान विरोधी दिन – ०२ ऑक्टोबर २०२६

दारूच्या विळख्यात बरबाद आयुष्य आणि उध्वस्त कुटुंबे;  जागतिक मद्यपान विरोधी दिन – ०२ ऑक्टोबर २०२६ दारुड्या व्यक्तीचे नाव येताच आप...

Read more »

नुकसान पोहोचवायला संपूर्ण वातावरण आहे गुलजार, आपल्या हृदयाची स्वतःच काळजी घ्याल

<div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEj8LnXt7kur686xjrJhwKFo3Y3BCkfsVa_w9PTsJ0lHY6g-OqAPHEw1z58D_OP4JjHv5WN20Mi9YrY9W8GysFCVrpODOf9lkx239aj2A8_Bv4at-UAVClxNr5OWhPxRXNR-TE_N-6mXvrwjEieqRn6L2UXNDF66Huooe_vHRujlewdr8ZtB1DSzbnTj0mL7" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEj8LnXt7kur686xjrJhwKFo3Y3BCkfsVa_w9PTsJ0lHY6g-OqAPHEw1z58D_OP4JjHv5WN20Mi9YrY9W8GysFCVrpODOf9lkx239aj2A8_Bv4at-UAVClxNr5OWhPxRXNR-TE_N-6mXvrwjEieqRn6L2UXNDF66Huooe_vHRujlewdr8ZtB1DSzbnTj0mL7" width="400"> </a> </div><br></div><div><b>नुकसान पोहोचवायला संपूर्ण वातावरण आहे गुलजार, आपल्या हृदयाची स्वतःच काळजी घ्याल</b></div><div><b>(जागतिक हृदय दिन विशेष – 29 सप्टेंबर 2026</b></div><div><br></div><div>आजच्या आधुनिक युगात मनुष्याने भौतिक सुखाच्या मागे लागून आपल्या मानसिक आणि शारीरिक आरोग्याशी तडजोड केली आहे. जिकडे पाहावे तिकडे अनैतिकता, स्वार्थ आणि फसवणुकीचे साम्राज्य पसरलेले आहे. कोणी आपल्याशी उंच आवाजात बोलले तरी आपण त्याला उलट उत्तर देतो किंवा वाद घालतो; परंतु कोणी भेसळ, प्रदूषण आणि अस्वच्छतेच्या माध्यमातून आपल्याला महागड्या, असाध्य आणि जीवघेण्या आजारांची भेट दिली, तरी आपण त्याविरोधात साधा हुंकारही भरत नाही, कारण आपण आपली मानसिकताच तशी बनवून घेतली आहे. आपण केवळ प्रत्यक्ष स्वरूपात निर्माण होणाऱ्या समस्यांबाबत थोडेफार जागरूक असतो; मात्र अप्रत्यक्षपणे जाणाऱ्या आपल्या जीवाची आपल्याला कधीच काळजी नसते. वाढत्या मानवी लालसेने पृथ्वीवर दूषित वातावरणाचे चक्रव्यूह निर्माण केले आहे, ज्याने संपूर्ण जीवसृष्टीला घातक आजारांनी जखडले आहे, ज्यामुळे अकाली होणाऱ्या मृत्यूंमध्ये प्रचंड वाढ झाल्याने भयावह परिस्थिती निर्माण झाली आहे; परंतु माणूस हे समजून घ्यायलाच तयार नाही. अशा लोकांच्या चुकीची शिक्षा इतर निष्पापांनाही आपला जीव गमावून भोगावी लागते. </div><div><br></div><div>दूषित वातावरणामुळे आज वेगाने जीवघेणे आजार वाढले आहेत. कर्करोग, हृदयरोग, स्ट्रोक या आजारांची नावे आता आपल्याला दररोजच ऐकायला मिळतात. एखादा पूर्णपणे निरोगी मनुष्य, जो व्यसन करत नाही, नेहमी पौष्टिक आहार घेतो आणि उत्तम निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करतो, अशा व्यक्तीलाही अनेकदा घातक आजारांमुळे जीव गमवावा लागत आहे; कारण निकृष्ट दर्जाच्या खाद्यपदार्थांची भरमार, भेसळखोरी आणि दूषित वातावरणात श्वास घेण्यास तो मजबूर आहे. आपल्या चटोरी जिभेच्या चवीच्या लालसेपोटी जनावरांनाही खाण्यायोग्य नसतील असे खाद्यपदार्थ आपण मोठ्या चवीने खातो आणि संपूर्ण शरीराला कचरापेटी बनवतो. खराब कोलेस्ट्रॉल तर आता आपल्या शरीराचा एक भागच बनले आहे. आपल्या देशात तर गोड पदार्थ, मैदा, मसाला, तेल आणि नमकीन यांच्याशिवाय दैनंदिन दिनचर्याच पूर्ण होत नाही; परंतु हे खाद्य अत्यंत घातक आहेत. वाढता लठ्ठपणा, आळस आणि दीर्घकाळ बसून करावे लागणारे काम या समस्या अधिक वाढवत आहेत. आजारपणामुळे वाढणारा आर्थिक ताण आणि मानसिक अस्वस्थताही आपल्या शरीराला नुकसान पोहोचवते.</div><div><br></div><div>प्रगत देशांनी ज्या खाद्यपदार्थांवर किंवा उत्पादनांवर बंदी घातली आहे, तीदेखील आपल्या देशात सर्रास विकली जातात. जीवघेण्या रसायनांचा खाद्यपदार्थांमध्ये वापर आणि बनावट खाद्यपदार्थ बाजारपेठा गजबजवत आहेत. उत्पादने किंवा खाद्यपदार्थांवरील मुदतची तारीख खोडून नवीन तारीख टाकून ते पुन्हा विकले जाण्याच्या घटना आपण अनेकदा पाहतो. लालची व्यापारी किंवा दुकानदार केवळ आपल्या एका रुपयाच्या फायद्यासाठीही निष्पापांच्या जीवाशी खेळण्यास घाबरत नाहीत. तुकाराम मुंडे महाराष्ट्र राज्याच्या अन्न व औषध प्रशासनाच्या आयुक्तपदावर कार्यरत आहेत. त्यांनी भेसळखोरी, बनावट खाद्यपदार्थ आणि निकृष्ट खाद्यपदार्थांवर बंदी घालण्यासाठी कठोर नियम लागू केले आहेत. त्यामुळे कोट्यवधी रुपयांच्या जीवघेण्या खाद्यपदार्थांच्या बाजाराला आळा बसला आहे. जरा विचार करा, या कारवाईपूर्वी सर्रास सुरू असलेल्या या व्यवसायामुळे रसायनांपासून तयार केलेले बनावट दूध, त्यापासून तयार केलेले पनीर, मिठाई आणि विविध खाद्यपदार्थ यांच्या माध्यमातून आतापर्यंत किती निष्पाप लोकांना घातक आजारांनी ग्रस्त करून अकाली मृत्यूच्या दाढेत ढकलले असेल. निरोगी राहण्यासाठी प्रत्येक क्षेत्रात अशा मेहनती आणि कर्तव्यनिष्ठ अधिकाऱ्यांची नितांत गरज आहे.</div><div><br></div><div>आजच्या वातावरणात हृदयाशी संबंधित आजारांमुळे होणाऱ्या मृत्यूंची संख्या सर्वोच्च पातळीवर आहे. दोन दशकांपूर्वीपर्यंत असे विकार श्रीमंत आणि वृद्धांच्या वाट्याला येतात असे मानले जात होते. परंतु आज लहान मुलेदेखील हृदयविकारामुळे जीव गमावत आहेत. आजकाल लहान-लहान शालेय मुले खेळता-खेळता अचानक चक्कर येऊन पडतात आणि डॉक्टर सांगतात की हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचा मृत्यू झाला. इतकी लहान मुलेही हृदयरोगामुळे जीव गमावतात, हे खरोखरच आश्चर्यकारक वाटते; कारण आपल्या आजूबाजूचे वातावरणच इतके दूषित झाले आहे.</div><div><br></div><div>जागतिक हृदय महासंघानुसार, दरवर्षी वायुप्रदूषणामुळे 70 लाख लोकांचा मृत्यू होतो. वायुप्रदूषणाशी संबंधित मृत्यूंपैकी 50 टक्के मृत्यू हृदयरोग आणि स्ट्रोकमुळे होतात. स्वयंपाक करण्यासाठी आग पेटवल्यामुळे निर्माण होणाऱ्या धुराच्या संपर्कात आल्याने दरवर्षी 38 लाख लोकांचा अकाली मृत्यू होतो. दरवर्षी उच्च कोलेस्ट्रॉलमुळे 44 लाख लोकांचा अकाली मृत्यू होतो. ‘लॅन्सेट’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका नवीन अहवालात सांगण्यात आले आहे की, अंदाजे 10 कोटी लोक अशा हृदयविकारांसह जीवन जगत आहेत, ज्यांच्याकडे पुरेसे लक्ष दिले जात नाही. यामध्ये जीव गमावणारे बहुतांश लोक गरीब असतात. वर्ष 2023 मध्ये जगभरात 23 लाख मुले जन्मजात हृदयरोगासह जन्माला आली. अमेरिकेत गुंतागुंतीच्या जन्मजात हृदयरोगासाठी प्रति रुग्ण आयुष्यभराचा सरासरी खर्च 2.1 मिलियन अमेरिकी डॉलर आहे, तर आयुष्यभराचा एकूण आर्थिक परिणाम 3.35 ट्रिलियन अमेरिकी डॉलरपेक्षाही अधिक आहे.</div><div><br></div><div>ग्लोबल अलायन्स फॉर क्रॉनिक डिसीजच्या मते, वर्ष 2021 मध्ये हृदय आणि रक्तवाहिन्यांच्या आजारांमुळे 2.05 कोटी लोकांचा मृत्यू झाला, जे जगभरात झालेल्या एकूण मृत्यूंच्या 32 टक्के आहे. हृदयरोगामुळे होणाऱ्या 85 टक्के मृत्यूंपैकी हार्ट अटॅक आणि स्ट्रोक ही प्रमुख कारणे आहेत. यापैकी 75 टक्क्यांहून अधिक मृत्यू कमी आणि मध्यम उत्पन्न असलेल्या देशांमध्ये होतात. देशात दरवर्षी हृदय आणि हृदय-वाहिन्यांशी संबंधित आजारांमुळे जवळपास 28 - 31 लाख लोकांचा अकाली मृत्यू होतो. वर्ष 2024 मध्ये हृदयरोगामुळे झालेल्या एकूण मृत्यूंची संख्या 3,165,172 होती. भारतात हृदयविकाराच्या जवळपास 70 टक्के रुग्णांकडे आरोग्य विमा नाही आणि ते आर्थिक सुरक्षिततेपासून वंचित आहेत. या आजारामुळे जवळपास 32 टक्के रुग्ण आणि 36 टक्के कुटुंबांच्या मासिक उत्पन्नात मोठी घट होते. 17.7 टक्के कुटुंबांना वैद्यकीय खर्च भागवण्यासाठी अनिश्चित काळासाठी कर्ज घ्यावे लागते किंवा मालमत्ता विकावी लागते.</div><div><br></div><div>हृदय कमजोर करणाऱ्या गोष्टींपासून सदैव दूर राहा. कोणत्याही प्रकारचे व्यसन जीवघेणे ठरू शकते. वजन, उच्च रक्तदाब आणि मधुमेह नियंत्रणात ठेवा. पौष्टिक आहार घ्या. मानसिक ताणाकडे दुर्लक्ष करू नका, मानसिक आरोग्याची काळजी घ्या. आनंदी वातावरण निर्माण करा, समाधानी राहायला शिका. 8 तासांची पूर्ण झोप घ्या, दररोज व्यायाम करा, निरोगी छंदांना जोपासा. खोट्या दिखाव्यापासून दूर राहा. ज्यांना भावनांची कदर नाही, त्यांच्यापासून दूर राहा. लोकांकडून अपेक्षा ठेवू नका, आधुनिक जीवनशैलीचा त्याग करा. गोड पदार्थ, मसाला, मैदा, तेल, नमकीन, पॅकबंद खाद्यपदार्थ, कोल्ड्रिंक आणि अत्याधिक प्रक्रिया केलेले खाद्यपदार्थ शरीराचे नुकसान करतात. खाद्यपदार्थांची निवड चवीप्रमाणे नव्हे, तर त्यांच्या पोषणमूल्यांकडे पाहून करा.</div><div><br></div><div>प्लास्टिकपासून बनवलेल्या पिशव्या, भांडी आणि बाटल्यांचा वापर त्वरित बंद करा. खाद्यपदार्थांसाठी प्लास्टिकच्या वस्तूंचा वापर विषासमान आहे. नेहमी स्वच्छतेची काळजी घ्या. आधुनिक साधनसामग्रीवरील अवलंबित्व कमी करा. आळसाचा त्याग करा. सतत बसून राहण्याचे काम टाळा; शक्य नसेल तर थोडा ब्रेक घ्या. सामाजिक परोपकाराची जाणीव ठेवा. पर्यावरणाला नुकसान पोहोचवणाऱ्यांचा कडाडून विरोध करा, कारण निरोगी राहण्यासाठी सर्वप्रथम शुद्ध ऑक्सिजन, पौष्टिक आहार आणि स्वच्छ पाणी आवश्यक आहे, हे कधीही विसरू नका. जेव्हा कोणी प्रदूषण, भेसळखोरी, अस्वच्छता, झाडांची तोड, अतिक्रमण, घोंघाटा किंवा भ्रष्टाचार करतो, तेव्हा एक गोष्ट लक्षात ठेवा की तो अप्रत्यक्षपणे आपलाच जीव घेत आहे. कीटकांप्रमाणे आपले जीवन वाया घालवू नका. जीवन पुन्हा मिळत नाही; आरोग्य हीच खरी संपत्ती आहे.</div><div><br></div><div>लेखक – डॉ. प्रितम भि. गेडाम</div><div>(महाराष्ट्र शासनाद्वारे पुरस्कृत लेखक)</div><div>ईमेल आयडी – prit00786@gmail.com</div>

नुकसान पोहोचवायला संपूर्ण वातावरण आहे गुलजार, आपल्या हृदयाची स्वतःच काळजी घ्याल

नुकसान पोहोचवायला संपूर्ण वातावरण आहे गुलजार, आपल्या हृदयाची स्वतःच काळजी घ्याल (जागतिक हृदय दिन विशेष – 29 सप्टेंबर 2026 आजच्या...

Read more »

अखेर दुष्काळग्रस्त २६५ तालुक्यांसाठी राज्य सरकारची ‘दिलासा’ पॅकेजची घोषणा!जमीन महसुलात सूट ते पीक कर्ज पुनर्गठन; वीजबिल, परीक्षा शुल्क माफीसह १२ उपाययोजना लागू

<div><b><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhThl15Hu_wCbSU31xcOgPXPXVnp-Hh7Uqk0TTVMsn1bRD-xt0a_lxw75YPitKOc-csR4FFILQazW0rXxs7sK3sXBSRHI2dUJPxdHzYM43CTxo_rf1ok4iXAhpdALfdMBFKOgL27Y0oF38-yDXvJAfti2olwtMAw6HWOKYBIJf5gXWNk-_zQJOQaXnxIVny" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhThl15Hu_wCbSU31xcOgPXPXVnp-Hh7Uqk0TTVMsn1bRD-xt0a_lxw75YPitKOc-csR4FFILQazW0rXxs7sK3sXBSRHI2dUJPxdHzYM43CTxo_rf1ok4iXAhpdALfdMBFKOgL27Y0oF38-yDXvJAfti2olwtMAw6HWOKYBIJf5gXWNk-_zQJOQaXnxIVny" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>अखेर दुष्काळग्रस्त २६५ तालुक्यांसाठी राज्य सरकारची ‘दिलासा’ पॅकेजची घोषणा!</b></div><div><b>जमीन महसुलात सूट ते पीक कर्ज पुनर्गठन; वीजबिल, परीक्षा शुल्क माफीसह १२ उपाययोजना लागू</b></div><div><b><br></b></div><div><b>मुंबई, दि. २६ सप्टेंबर :</b></div><div><b><br></b></div><div>राज्यातील यंदाच्या खरीप हंगामात  (प्रथम कळ) लागू झालेल्या तब्बल २६५ तालुक्यांतील दुष्काळग्रस्त भागाला राज्य सरकारने मोठा दिलासा दिला आहे. दुष्काळ व्यवस्थापन संहिता २०१६ नुसार या तालुक्यांसाठी विविध उपाययोजना व सवलती लागू करण्याचा निर्णय शासनाने घेतला आहे.</div><div>महसूल व वन विभागाच्या २४ सप्टेंबर २०२६ रोजीच्या शासन निर्णयानुसार दुष्काळग्रस्त शेतकरी व नागरिकांना तातडीच्या मदतीसाठी विविध सवलती जाहीर करण्यात आल्या आहेत.</div><div><br></div><div> Trigger-1 लागू झाल्याचे निदर्शनास आल्यानंतर संबंधित जिल्हाधिकाऱ्यांनी तातडीने कार्यवाही सुरू करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.</div><div>या १२ उपाययोजनांचा समावेश</div><div>दुष्काळग्रस्त २६५ तालुक्यांसाठी शासनाने पुढील उपाययोजना जाहीर केल्या आहेत—</div><div>जमीन महसुलात सूट</div><div>पीक कर्जाचे पुनर्गठन</div><div>शेतीशी निगडित कर्जाच्या वसुलीस स्थगिती</div><div>७.५ हॉर्सपॉवरपर्यंत क्षमतेच्या कृषीपंपांच्या वीजबिलात सूट</div><div>शाळा व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी</div><div>रोहयोच्या कामांच्या निकषात शिथिलता आणून जास्तीत जास्त कामे सुरू करणे</div><div>आवश्यक ठिकाणी पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरचा वापर</div><div>टंचाई जाहीर झालेल्या गावांमध्ये शेतकऱ्यांच्या विहिरींच्या वीजजोडण्या खंडित न करणे</div><div>शेतीवर अवलंबून शेतकरी, मजूर आदींना अन्नधान्याची टंचाई भासू नये यासाठी व्यवस्था</div><div>जनावरांना आवश्यक चारा उपलब्ध करून देणे</div><div>जलसंधारणाची कामे सुरू करणे.</div><div><br></div><div>पिण्याचे पाणी व जनावरांसाठी पाण्याचे नियोजन करणे</div><div>पिकांच्या नुकसानीची माहिती तातडीने सादर करण्याचे निर्देश</div><div>दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील शेतकऱ्यांना खरीप पिकांच्या नुकसानीबाबतची मदत विहित कार्यपद्धतीनुसार मिळण्यासाठी स्वतंत्र शासन निर्णयाद्वारे कार्यवाही जाहीर करण्यात आली आहे. पिकांची सद्यस्थिती दर्शविणारे छायाचित्र व जीपीएस कोऑर्डिनेट संकलित करून पिकांच्या परिस्थितीचा अहवाल आयुक्त, कृषी यांच्यामार्फत शासनास तात्काळ सादर करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.</div><div><br></div><div>दरम्यान, शासनाच्या या निर्णयामुळे पावसाच्या प्रदीर्घ खंडाने अडचणीत आलेल्या शेतकरी, शेतमजूर आणि ग्रामीण भागाला तातडीच्या मदतीचा मार्ग मोकळा झाला आहे. आता घोषित सवलतींची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी किती वेगाने होते, याकडे दुष्काळग्रस्त तालुक्यांचे लक्ष लागले आहे.</div>

अखेर दुष्काळग्रस्त २६५ तालुक्यांसाठी राज्य सरकारची ‘दिलासा’ पॅकेजची घोषणा!जमीन महसुलात सूट ते पीक कर्ज पुनर्गठन; वीजबिल, परीक्षा शुल्क माफीसह १२ उपाययोजना लागू

अखेर दुष्काळग्रस्त २६५ तालुक्यांसाठी राज्य सरकारची ‘दिलासा’ पॅकेजची घोषणा! जमीन महसुलात सूट ते पीक कर्ज पुनर्गठन; वीजबिल, परीक्ष...

Read more »

राज्यस्तरीय लाठी चॅम्पियनशिपमध्ये धिरज पवार, वीर कोंगुळवार यांना सुवर्णपदक; देशपातळीवरील स्पर्धेसाठी निवड

<div><div> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhs6hp-_MCGk6AzPyoMZVnc9dcdO4-YNmyIO-q-YRuCaWZ57L5wtZzzFNGzn4yb49Z-ftl5_8Mf0faS7Ze24oqwQdA8E0U0_cnzHRybd27XRvlqjF2Z9TwdkoIdOUUM6A6wkppvtsEm1h036urOnENTWajxCrkUBOUO5oMawGXnzGzR3kfBjCX0bXkhKYRz"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhs6hp-_MCGk6AzPyoMZVnc9dcdO4-YNmyIO-q-YRuCaWZ57L5wtZzzFNGzn4yb49Z-ftl5_8Mf0faS7Ze24oqwQdA8E0U0_cnzHRybd27XRvlqjF2Z9TwdkoIdOUUM6A6wkppvtsEm1h036urOnENTWajxCrkUBOUO5oMawGXnzGzR3kfBjCX0bXkhKYRz" width="400"> </a> </div><br></div><div><b>राज्यस्तरीय लाठी चॅम्पियनशिपमध्ये धिरज पवार, वीर कोंगुळवार यांना सुवर्णपदक; देशपातळीवरील स्पर्धेसाठी निवड</b></div><div><b><br></b></div><div><b>उमरगा, दि. २३ सप्टेंबर : </b></div><div><br></div><div>विद्यार्थ्यांनी केवळ पुस्तकी ज्ञानापुरते मर्यादित न राहता शिक्षणासोबत क्रीडा क्षेत्रातही प्रावीण्य मिळवावे. खेळामुळे शारीरिक तंदुरुस्तीबरोबरच आत्मविश्वास, शिस्त आणि व्यक्तिमत्त्व विकासाला चालना मिळते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी शिक्षण आणि क्रीडा या दोन्ही क्षेत्रांत सर्वगुणसंपन्न होणे ही काळाची गरज आहे, असे प्रतिपादन ज्येष्ठ समाजसेवक तथा कवी भूमिपुत्र वाघ यांनी केले.</div><div><br></div><div>उमरगा येथील जिवलगा सामाजिक बहुउद्देशीय संस्था, गुंजोटी संचलित डॉ. रामानुजन प्री-प्रायमरी इंग्लिश मीडियम स्कूलच्या विद्यार्थ्यांनी नागपूर येथे झालेल्या ७ व्या राज्यस्तरीय लाठी चॅम्पियनशिप स्पर्धेत उल्लेखनीय कामगिरी केली. चि. धिरज लक्ष्मण पवार याने एकम लाठी प्रकारात, तर चि. वीर चैतन्य कोंगुळवार याने पंचम लाठी प्रकारात आपल्या गटातून खेळताना सुवर्णपदक पटकावले. या यशाबद्दल शाळेच्या वतीने दोन्ही विद्यार्थ्यांचा सत्कार करण्यात आला. त्यावेळी भूमिपुत्र वाघ बोलत होते.</div><div><br></div><div>भूमिपुत्र वाघ यांनी विद्यार्थ्यांमध्ये मिसळून संवाद साधत क्रीडा क्षेत्राचे महत्त्व पटवून दिले. माजी गटशिक्षणाधिकारी सुभाष चव्हाण, क्रीडा शिक्षक महंमदरफी शेख, पत्रकार सचिन बिद्री व महेश अंबर यांनीही विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करून त्यांच्या यशाचे कौतुक केले.</div><div><br></div><div>देशपातळीवरील स्पर्धेसाठी निवड</div><div>राज्यस्तरीय स्पर्धेतील दमदार कामगिरीनंतर धिरज पवार व वीर कोंगुळवार यांची देशपातळीवरील स्पर्धेसाठी निवड झाली आहे. लाठी हा क्रीडा प्रकार विद्यार्थ्यांसाठी भविष्यात संधी निर्माण करणारा असून, सातत्यपूर्ण सराव, मेहनत आणि शिस्तीच्या जोरावर पुढील स्तरावरही उत्कृष्ट कामगिरी करावी, अशी अपेक्षा क्रीडा शिक्षक महंमदरफी शेख यांनी व्यक्त केली.</div><div>आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देशाचे नाव उंचावण्याचा धिरजचा निर्धार</div><div>“नागपूर येथील राज्यस्तरीय लाठी चॅम्पियनशिपमध्ये एकम लाठी प्रकारात सुवर्णपदक मिळाले. या यशासाठी शाळेचे अध्यक्ष महेश अंबर व क्रीडा शिक्षक महंमदरफी शेख यांचे मार्गदर्शन लाभले. भविष्यात आंतरराष्ट्रीय पातळीवर देशाचे नाव उज्ज्वल करण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करणार आहे,” असा निर्धार सुवर्णपदक विजेता धिरज लक्ष्मण पवार याने व्यक्त केला.</div><div><br></div><div>कार्यक्रमास संस्थेचे अध्यक्ष महेश अंबर, सचिव गुलाब माळी, प्रमुख मार्गदर्शक तथा माजी गटशिक्षणाधिकारी सुभाष चव्हाण, पत्रकार अंबादास जाधव, सचिन बिद्री, लक्ष्मण पवार, विकास गायकवाड, नसरोद्दीन फकीर, महादेव पाटील, राहुल थोरात, विशाल देशमुख, प्राचार्य युसूफ मुल्ला, अमोल पाटील, महेबुब पठाण तसेच विद्यार्थ्यांचे पालक भक्ती लक्ष्मण पवार व पूनम चैतन्य कोंगुळवार उपस्थित होते.</div><div><br></div><div><br></div><div>कार्यक्रमाच्या यशस्वितेसाठी सहशिक्षक गंगा अंबर, दुर्गाराणी बिद्री, श्रीनिधी गोडेकर, संध्या ममाळे, कांचन खंडाळकर, कल्याणी बबलादे, अश्विनी मुळे, उज्वला धुमाळ, प्राजक्ता गुरव, रंजना मुळे, मंजुश्री घोंगडे, स्वाती जेवळे व धनश्री अंबर यांनी परिश्रम घेतले. सूत्रसंचालन व प्रास्ताविक दुर्गा बिद्री यांनी केले, तर गंगा अंबर यांनी आभार मानले. कार्यक्रमास विद्यार्थी-विद्यार्थिनी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.</div>

राज्यस्तरीय लाठी चॅम्पियनशिपमध्ये धिरज पवार, वीर कोंगुळवार यांना सुवर्णपदक; देशपातळीवरील स्पर्धेसाठी निवड

राज्यस्तरीय लाठी चॅम्पियनशिपमध्ये धिरज पवार, वीर कोंगुळवार यांना सुवर्णपदक; देशपातळीवरील स्पर्धेसाठी निवड उमरगा, दि. २३ सप्टेंबर...

Read more »

जीवन पुन्हा नाही; उमेद, उत्साह आणि आनंदाने जगण्याची कला शिका(जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिन विशेष – १० सप्टेंबर २०२६)

<div><b><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjlSv6CYQ-YoKltqwHmDQlD8Y9Wz_PBQVFECCTFUH3R99w6h4QoBJNpcwsFkSLarmcoKgwDLXyIEMPW4Auz_Jx7erCLcB-PkrV-cXFgaLGxMzehHRuWInx7XG_7I-CQUFozHliCL-7dklAzHN59kMxy15ILf_4D65_4MgIFtPfPgV6MzMPJlwdXzQ-PYbNZ" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjlSv6CYQ-YoKltqwHmDQlD8Y9Wz_PBQVFECCTFUH3R99w6h4QoBJNpcwsFkSLarmcoKgwDLXyIEMPW4Auz_Jx7erCLcB-PkrV-cXFgaLGxMzehHRuWInx7XG_7I-CQUFozHliCL-7dklAzHN59kMxy15ILf_4D65_4MgIFtPfPgV6MzMPJlwdXzQ-PYbNZ" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>जीवन पुन्हा नाही; उमेद, उत्साह आणि आनंदाने जगण्याची कला शिका</b></div><div><b>(जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिन विशेष – १० सप्टेंबर २०२६)</b></div><div><div><br></div><div><br></div></div><div><br></div><div>जीवनाचे मोल केवळ एका गोष्टीवरून समजून घ्या की, एखादे मृत शरीर आहे; जगातील सर्व संपत्ती खर्च करून, अत्याधुनिक रुग्णालये, सरकारे, धार्मिक कर्मकांड या सर्वांनी मिळून प्रयत्न केले, संपूर्ण ब्रह्मांडाची ताकद पणाला लावली, तरी मृत शरीरात एका सेकंदासाठीही प्राण आणता येत नाहीत. म्हणजेच जीवन अनमोल आहे. ते संपविण्याचा अधिकार आपल्याला स्वतःला पण नाही, कारण हे जीवन पालकांची देन आहे. दरवर्षी १० सप्टेंबर रोजी “विश्व आत्महत्या प्रतिबंध दिवस” जगभरात जनजागृतीसाठी साजरा केला जातो. लोकांच्या मनातील आत्महत्येसारखे वाईट विचार दूर करून सुखद आणि सकारात्मक विचारांचे वातावरण निर्माण करण्यावर भर देणे हा त्याचा उद्देश आहे. “आत्महत्येबद्दलचा विचार बदलूया आणि संवादाची सुरुवात करूया” ही त्याची संकल्पना असून, २०२४ ते २०२६ या कालावधीसाठी हीच संकल्पना ठेवण्यात आली आहे.</div><div><br></div><div>आजच्या आधुनिक युगात आत्महत्यांच्या घटनांमध्ये झालेली मोठी वाढ आपल्याला संकेत देत आहे की, आपण अनुचित वातावरणात वावरतोय. आत्महत्येची कारणे जसे की – मानसिक आरोग्याच्या समस्या, मानसिक खेळांचे बळी ठरणे, एकटेपणा आणि कमकुवत होत चाललेले सामाजिक संबंध, अपयश, शिक्षण आणि करिअरचा दबाव, आर्थिक असुरक्षितता, फसवणूक, भीती, नातेसंबंध तुटणे, सामाजिक तुलना आणि डिजिटल दबाव, हिंसा, गैरवर्तन आणि भेदभाव, मादक पदार्थांचे सेवन किंवा वाईट व्यसन, खोटे देखावे करण्याची सवय, शरीरात किंवा मनात दीर्घकाळ राहणाऱ्या वेदना आणि आजार. अशा अनेक कारणांमुळे आत्महत्यांमध्ये सातत्याने वाढ झाली आहे. यात लवकरच सुधारणा करणे आवश्यक आहे.</div><div><br></div><div>जेव्हा आत्महत्या होते, तेव्हा केवळ एका व्यक्तीचा जीव जात नाही, तर त्या कुटुंबात, नातेवाईकांमध्ये, कार्यस्थळी, समाजात आणि संबंधित संपूर्ण समुदायामध्ये कायमस्वरूपी एक जागा रिकामी होते; तसेच सामाजिक, भावनिक आणि आर्थिक परिणाम होतात. आत्महत्या रोखण्यासाठी परस्पर संबंधांमध्ये सहानुभूतीपूर्वक संवादाला प्रोत्साहन देणे अत्यंत गरजेचे आहे. गैरसमज दूर करणे, समस्या सांगणे, मोकळेपणाने आपले म्हणणे मांडणे, सहानुभूती आणि सहकार्याचे वातावरण निर्माण करणे, या गोष्टी अत्यंत आवश्यक आहेत. सरकार आणि सामाजिक संस्थांनीही समाजात आनंददायक, सकारात्मक वातावरण टिकवून ठेवण्यासाठी अमूल्य भूमिका बजावली पाहिजे.</div><div><br></div><div>ज्या देशात किंवा समाजात अधिक समस्या आणि अडचणी असतात, तेथील वातावरणात राहणारे लोक अधिक आत्महत्या आणि गुन्हे करतात, कारण जगण्यासाठी अधिक संघर्षाचा सामना करावा लागतो. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मानसिक आरोग्य अॅटलस २०२४ अहवालानुसार, वर्ष २०२१ मध्ये आत्महत्येमुळे ७,२७,००० मृत्यू झाले. तरुणांमध्ये मृत्यूचे तिसरे सर्वात मोठे कारण आत्महत्या हेच आहे. जागतिक स्तराच्या तुलनेत भारतात आत्महत्यांचे प्रमाण अधिक आहे. महाराष्ट्रातील शेतकरी वर्गाच्या आत्महत्या हा सर्वाधिक चिंतेचा विषय आहे. महाराष्ट्र सरकारच्या आकडेवारीनुसार, राज्यात वर्ष २०२३ मध्ये एकूण ६,६६९ शेतकरी आणि शेतमजुरांनी आत्महत्या केली, तर संपूर्ण भारतात १०,७८६ शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केली होती.</div><div><br></div><div>अनेक वेळा आपल्याला माहीत असते की, एखादी गोष्ट आपल्यासाठी नुकसानकारक आहे, तरीही आपण सुधारत नाही. पुष्कळदा छोट्या-छोट्या निरुपयोगी गोष्टींना अधिक महत्त्व दिले जाते, ज्याचा थेट वाईट परिणाम आपल्या आरोग्यावर होतो. आजकाल स्वतःला दुःख देण्यासाठी आपण स्वतःच अधिक जबाबदार आहोत. लवकर राग येणे, मनासारखे काम न झाल्यास आपला संयम गमावणे, इतरांना दोष देणे किंवा द्वेष करणे, इतरांवर आंधळा विश्वास ठेवणे, भावनांच्या भरात वाहून जाणे, स्वार्थ, लोभ, खोटा देखावा करणे आणि प्रतिकूल परिस्थितीतही तो देखावा कायम ठेवणे, समाधानाचा अभाव, सतत जीवनाच्या स्पर्धेत धावत राहणे, वाईट संगत, इतरांच्या आनंदात दुःखी होणे आणि दुःखात आनंदी होणे, मत्सर, लोकांकडून जास्त अपेक्षा ठेवणे, परावलंबी असणे, मानसिक खेळांचे बळी ठरणे, मेहनतीपासून दूर पळणे आणि शॉर्टकटचा अवलंब करणे अशा अनेक गोष्टी माणसाने स्वतःच निर्माण केलेल्या आहेत. माणूस इच्छित असल्यास या गोष्टींवर नियंत्रण ठेवून अधिक चांगले, आरोग्यदायी आणि समाधानी जीवन जगता येऊ शकते. आपल्या चुकांचे परिणामच अनेकदा आपल्याला आत्महत्येच्या विचारांपर्यंत घेऊन जातात. त्यामुळे असे काम किंवा वर्तन करावे, ज्यामुळे आपण अडचणी आणि चुकांपासून दूर राहू शकू.</div><div><br></div><div>इतरांवर लगेच विश्वास ठेवू नका, कोणावरही आंधळा विश्वास ठेवू नका. परिस्थितीनुसार आपल्या कामात परिवर्तनशीलता आणा, कौशल्ये शिका. गडद मनोवैज्ञानिक खेळ खेळणाऱ्या लोकांपासून दूर राहा. खोट्या देखाव्यापासून दूर राहा, व्यसनांपासून दूर राहा, वाईट संगत करू नका. पश्चात्ताप करण्यात वेळ वाया घालवू नका; आता काय चांगले करता येईल, याचा विचार करा. चांगल्या लोकांच्या संपर्कात राहा, जे प्रतिकूल परिस्थितीतही तुमची साथ देतील. आधुनिकता आणि सोशल मीडियाचे व्यसन लागू देऊ नका. कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी विचार करा, परिणामांचा अंदाज घ्या आणि त्यानंतर कृती करा. तीव्र राग, भावना किंवा जोशाच्या भरात अनुचित निर्णय घेण्यापासून दूर राहा. आधुनिक जीवनशैली मानवी जीवनासाठी शाप ठरत आहे, तिचे अंधानुकरण करू नका. समाधानी राहा, मेहनतीवर विश्वास ठेवा, आपल्या इच्छा इतरांवर लादू नका, दररोज स्वतःसाठी वेळ काढा, आरोग्यदायी छंदांना प्राधान्य द्या.</div><div><br></div><div>शारीरिक आणि मानसिक आरोग्याच्या तंदुरुस्तीसाठी दररोज व्यायाम करा. निसर्ग, पर्यावरण, पशू-पक्ष्यांचे संरक्षण आणि परोपकाराची भावना जागृत करा, असहाय्यांना मदत करा. आयुष्य नवचैतन्याने जगायचे आहे, केवळ वेळ घालवायचा नाही आहे. चारित्र्य जपा, आपल्या माणसांच्या प्रेमाची, भावनांची कदर करा आणि आपल्या अनमोल जीवनाचे मोल समजून घ्या. आपल्या कृतीमुळे कधीही कोणाला त्रास होऊ नये, अशा जीवनाचा निर्धार करा. जर आपण अनुचित काम करत नसू, तर लोक काय म्हणतील याचा विचार करू नका. कोणतेही काम छोटे-मोठे नसते. इतरांच्या आनंदात आनंदी होणे आणि इतरांच्या दुःखात त्यांच्या वेदना वाटून घेणे हीच माणुसकी आहे, हेच मानवाचे कर्तव्य आहे. अशा सवयी आणि वातावरणात जगणारी व्यक्ती नेहमी सकारात्मक ऊर्जेने ओतप्रोत असते, ती त्रास आणि अडचणींपासून पळून जात नाही, तर त्यांचा ठामपणे सामना करते. ती नेहमी शांत, सजग, समाधानी आणि प्रसन्न राहते आणि आपल्यालाही असेच जगायचे आहे.</div><div><br></div><div>लुई ब्रेल, अब्राहम लिंकन, फ्लोरेन्स नाइटिंगेल, महात्मा ज्योतिराव फुले, सावित्रीबाई फुले, थॉमस एडिसन, अलेक्झांडर ग्रॅहम बेल, मेरी क्युरी, डॉ. बी. आर. आंबेडकर, श्रीनिवास रामानुजन, चार्ली चॅप्लिन, नेल्सन मंडेला, मदर तेरेसा, ए. पी. जे. अब्दुल कलाम, दशरथ मांझी, बचेंद्री पाल, सिंधुताई सपकाळ, अरुणिमा सिन्हा, मलाला युसुफझाई, निक वुजिसिक, तुळशी गौडा, सोनम वांगचुक, मेरी कोम यांसारखे असंख्य लोक होऊन गेले आणि आजही आहेत, ज्यांनी प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून संघर्षमय जीवनाला एक आदर्श बनविले आणि जगात मार्गदर्शक म्हणून प्रकाशमान झाले.</div><div><br></div><div>तणावामुळे हृदयविकाराचा झटका, पक्षाघात किंवा इतर गंभीर आजारांच्या समस्या वेगाने वाढत आहेत. कोणत्याही समस्येचा ताण घेऊ नका. तणाव व्यवस्थापनाची कला आपण आपल्या देशातील नेत्यांकडून शिकली पाहिजे. अतिसामान्य ग्रामीण व्यक्ती, साधारण कद-काठीचा, जवळजवळ अशिक्षित गरीब मजूर दशरथ मांझी यांनी कोणाच्याही मदतीशिवाय २२ वर्षांच्या अथक परिश्रमातून एकट्याने डोंगर कापून लोकांच्या सोयीसाठी रस्ता तयार केला. एवढ्या अडचणींमध्ये त्यांनी इतिहास घडविला, तर आपण आयुष्यात एवढ्या लवकर का हार स्वीकारायची? यश मिळेपर्यंत प्रयत्न सुरू ठेवा. आपल्या कामात छोटीशी मुंगीही कधी हार मानत नाही; मग आपण तर माणूस आहोत. आपला निर्धार आणि धैर्य बुलंद असेल तर आपणही नक्कीच जिंकू. अडचणी, अपयश किंवा दुःख आले, किंवा कधीही वाईट विचार त्रास देऊ लागले, तर एक गोष्ट लक्षात ठेवा की, जगात आपल्यापेक्षाही अधिक वाईट परिस्थितीत लोक जगत आहेत आणि वेळ थांबत नाही. काळ बदलतोच; आपलाही काळ बदलेल नक्कीच.</div><div><br></div><div><b>लेखक – डॉ. प्रितम भि. गेडाम</b></div><div><b>(महाराष्ट्र शासनाद्वारे पुरस्कृत लेखक)</b></div><div><b>ईमेल आयडी – prit00786@gmail.com</b></div>

जीवन पुन्हा नाही; उमेद, उत्साह आणि आनंदाने जगण्याची कला शिका(जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिन विशेष – १० सप्टेंबर २०२६)

जीवन पुन्हा नाही; उमेद, उत्साह आणि आनंदाने जगण्याची कला शिका (जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिन विशेष – १० सप्टेंबर २०२६) जीवनाचे मो...

Read more »

भटक्या-विमुक्तांच्या हक्कांसाठी शिवसेना मैदानात; एकनाथ शिंदेंची ग्वाहीजन्मदाखला, रेशनकार्डासाठीचा संघर्ष थांबविण्याचा निर्धार; मुंबईत भव्य महोत्सवाचे आयोजन

<div><b><div> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhbItkclnJedOA5xF7weH5D9W_mLykuFE5nspthhWFRjUtnpssDV_5tFeorKaNnIGQ4sUf8CcKMhYZ-OMnoNXzSzaQYasOhf8uAIKbqb5umUUehnK-_r0oTC6maLJfi1eougWBEpk7wwleeOp9fQzp4ZW_KPafqEuC38UqLwPwf4wKKBRE60kdcyc5VVHrx"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhbItkclnJedOA5xF7weH5D9W_mLykuFE5nspthhWFRjUtnpssDV_5tFeorKaNnIGQ4sUf8CcKMhYZ-OMnoNXzSzaQYasOhf8uAIKbqb5umUUehnK-_r0oTC6maLJfi1eougWBEpk7wwleeOp9fQzp4ZW_KPafqEuC38UqLwPwf4wKKBRE60kdcyc5VVHrx" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>भटक्या-विमुक्तांच्या हक्कांसाठी शिवसेना मैदानात; एकनाथ शिंदेंची ग्वाही</b></div><div><b>जन्मदाखला, रेशनकार्डासाठीचा संघर्ष थांबविण्याचा निर्धार; मुंबईत भव्य महोत्सवाचे आयोजन</b></div><div><b><br></b></div><div><b>मुंबई, दि. १ सप्टेंबर :</b></div><div><br></div><div>स्वातंत्र्यानंतरही तब्बल पाच वर्षे काटेरी कुंपणात अडकवून ठेवलेल्या भटक्या-विमुक्त समाजाला ३१ ऑगस्ट १९५२ रोजी बंधमुक्त करण्यात आले. मात्र, स्वातंत्र्याची ७५ वर्षांहून अधिक वर्षे उलटून गेल्यानंतरही जन्मदाखला, रेशनकार्ड यांसारख्या मूलभूत कागदपत्रांसाठी संघर्ष करावा लागत असेल, तर ही बाब निश्चितच अमानवीय आहे.</div><div><br></div><div> भटक्या-विमुक्त समाजाला त्यांचे घटनात्मक हक्क मिळवून देण्यासाठी राज्य सरकार कटिबद्ध असून, शिवसेना या लढ्यात पुढाकार घेईल, अशी ग्वाही उपमुख्यमंत्री तथा शिवसेना पक्षप्रमुख एकनाथ शिंदे यांनी सोमवारी दिली.</div><div><div> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEgHab3Z3y92QxdC87gWboj-Sj-Xj0BYQeL6p9uuFNiUzP1rspeWbloe27yCFRWuqVN1NhKglqfyxU4kFlpYGgb9hpvaTb2_Ae8AS5xaJdiEJgOsH9n4TP52P0WW8hfvcSbScEbWLhgzOI3pXciyx61J8ajM2aMOlXvXin-Jorz9MnIoDvE29D3aVpox76Vz"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEgHab3Z3y92QxdC87gWboj-Sj-Xj0BYQeL6p9uuFNiUzP1rspeWbloe27yCFRWuqVN1NhKglqfyxU4kFlpYGgb9hpvaTb2_Ae8AS5xaJdiEJgOsH9n4TP52P0WW8hfvcSbScEbWLhgzOI3pXciyx61J8ajM2aMOlXvXin-Jorz9MnIoDvE29D3aVpox76Vz" width="400"> </a> </div><br></div><div>षण्मुखानंद सभागृहात मृद व जलसंधारण मंत्री संजय राठोड यांच्या पुढाकाराने ‘शिवसेना भटके-विमुक्त हक्क, न्याय आणि विकास परिषद’ आयोजित करण्यात आली होती. राज्याच्या कानाकोपऱ्यातून भटक्या-विमुक्त समाजातील ५२ जातींचे हजारो प्रतिनिधी या परिषदेसाठी मुंबईत दाखल झाले होते. वासुदेव, गोंधळी, पोतराज, वैदू, नंदीबैलवाले यांच्या पारंपरिक वेशभूषा आणि वाद्यांनी सभागृह परिसराला जणू लोकसंस्कृतीच्या उत्सवाचेच रूप आले होते.</div><div>शिंदे यांनी भाषणाची सुरुवात बंजारा भाषेत करून उपस्थितांची मने जिंकली. राज्यातील सुमारे दीड कोटी भटक्या-विमुक्त बांधवांच्या ५२ जातींना संजय राठोड यांच्या रूपाने नेतृत्व मिळाले आहे. ‘डीएनटी’चे (डीनोटीफाईड ट्राईब्ज) वादळ मुंबईत आले आहे. जगण्यासाठी तुम्हाला भटकंती करावी लागली; आता स्थिर जीवन मिळाले पाहिजे,’ असे सांगत शिंदे यांनी या समाजाच्या प्रश्नांवर सरकार गांभीर्याने काम करणार असल्याचे स्पष्ट केले.</div><div><br></div><div>संजय राठोड यांनी स्थापन केलेल्या ‘अखिल भारतीय शिव भटके-विमुक्त सेने’च्या माध्यमातून समाजाला हक्कांसाठी एकत्रित व्यासपीठ मिळाले आहे. घटनात्मक हक्क आणि अधिकार मिळवून देण्यासाठी शिवसेना ठामपणे उभी राहील, असा विश्वासही शिंदे यांनी व्यक्त केला.</div><div>लोककलेला जागतिक व्यासपीठ</div><div>भटक्या-विमुक्त समाजाच्या समृद्ध लोककला आणि हस्तकलेला जागतिक ओळख मिळावी, यासाठी मुंबईत पर्यटन विभागाच्या माध्यमातून विशेष महोत्सव आयोजित करण्यात येणार आहे. याबाबतचे आदेश उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी दिल्याची माहिती पर्यटन मंत्री शंभुराज देसाई यांनी परिषदेत दिली.</div><div><br></div><div>दरम्यान, परिषदेत शिंदे यांच्या हस्ते ‘शोध भाकरीचा’ या माहितीपटाचे सादरीकरण करण्यात आले. तसेच ‘डीएनटी पोर्टल’ आणि भटक्या-विमुक्त समाजातील ५२ जातींची माहिती देणाऱ्या पुस्तिकेचे प्रकाशनही करण्यात आले.</div><div>या कार्यक्रमास धाराशिव जिल्ह्यातून <span> सचिन राठोड , रवी महाराज राठोड, </span><span>आदित्य राठोड,</span></div><div><span>रामदास  पवार , बालाजी देवकर  दिलीप   पवार, शिवाजी मेघा पवार,</span><span> पवार संतोष ,</span><span>चंद्रकांत धनसिंग राठोड ,</span><span>नेताजी  राठोड ,</span><span>जीत शिवाजी राठोड ,</span><span>अंकुश गोपीनाथ पवार , विष्णु राठोड, विकास जाधव, पिंटु राठोड </span><span>आदीसह शेकडो जण सहभागी झाले होते.</span></div><div><br></div>

भटक्या-विमुक्तांच्या हक्कांसाठी शिवसेना मैदानात; एकनाथ शिंदेंची ग्वाहीजन्मदाखला, रेशनकार्डासाठीचा संघर्ष थांबविण्याचा निर्धार; मुंबईत भव्य महोत्सवाचे आयोजन

भटक्या-विमुक्तांच्या हक्कांसाठी शिवसेना मैदानात; एकनाथ शिंदेंची ग्वाही जन्मदाखला, रेशनकार्डासाठीचा संघर्ष थांबविण्याचा निर्धार; ...

Read more »

थ्रो बॉलमध्ये कोल्हापूरचा डंका; धाराशिवच्या शंभूराजे मिटकरची झंझावाती कामगिरी

<div><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhgsszuwjT1XtErAn9udVZe_Xr-fYEFhXC_Vy3Pjb9wZ2ob8JBpj_WZCWIgAGjibPL6uGkYzLo3jQRlLvDTNShSbACV8H6kGnkrnsPHlcc2pvjYjNPcpmjJHqoz-f6QgBb7AQoiVsXk6w29cVp_YTZOQgHHyUAx7Ue4OzLcf94mu2q8bBTX12Hua7zgOIjv"><img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhgsszuwjT1XtErAn9udVZe_Xr-fYEFhXC_Vy3Pjb9wZ2ob8JBpj_WZCWIgAGjibPL6uGkYzLo3jQRlLvDTNShSbACV8H6kGnkrnsPHlcc2pvjYjNPcpmjJHqoz-f6QgBb7AQoiVsXk6w29cVp_YTZOQgHHyUAx7Ue4OzLcf94mu2q8bBTX12Hua7zgOIjv" width="400"></a></div><div><div><br></div><div><br></div><div><br></div><div><br></div><div><b>थ्रो बॉलमध्ये कोल्हापूरचा डंका; शंभूराजे मिटकरची झंझावाती कामगिरी</b></div><div><b><br></b></div><div><b>नळदुर्ग, दि. २४ (एस. के. गायकवाड) :</b></div><div><br></div><div> बारामती येथे  दि.२२ ते २३  ऑगस्ट रोजी झालेल्या तिसऱ्या राज्यस्तरीय थ्रो बॉल स्पर्धेत कोल्हापूर जिल्ह्याच्या संघाने उपविजेतेपद पटकावून दमदार कामगिरीची नोंद केली. या यशात तुळजापूर तालुक्यातील वागदरीचा युवा खेळाडू शंभूराजे मिटकर याचा मोलाचा वाटा राहिला. राज्यस्तरीय व्यासपीठावर चमकदार खेळ करत शंभूराजेने वागदरीसह तुळजापूर व धाराशिव जिल्ह्याची मान उंचावली.</div><div><br></div><div>बारामती महा थ्रो बॉल असोसिएशनच्या वतीने या स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते. सह्याद्री विद्यानिकेतन, कोल्हापूर येथे शिक्षण घेणारा शंभूराजे शिक्षणासोबत क्रीडा क्षेत्रातही आपली वेगळी ओळख निर्माण करीत आहे. ग्रामीण भागातून आलेल्या या खेळाडूने राज्यस्तरीय स्पर्धेत आपल्या खेळातील कौशल्य, चपळाई आणि आत्मविश्वासाची छाप उमटवली.</div><div><br></div><div>सलग विजयांची मालिका; अंतिम फेरीत रंगला थरार</div><div><br></div><div>साखळी फेरीत कोल्हापूर संघाने धुळे, नागपूर, पुणे आणि नंदुरबार संघांवर मात करीत गटात अव्वल स्थान मिळविले. उपांत्यपूर्व फेरीत रत्नागिरीचा १५-८, १५-६ असा धुव्वा उडवला. त्यानंतर उपांत्य फेरीत पुणे शहराचा १५-८, १५-१२ असा पराभव करून कोल्हापूरने अंतिम फेरीत दिमाखात प्रवेश केला.</div><div>अंतिम सामन्यात सांगली आणि कोल्हापूर यांच्यात चुरशीची लढत झाली. पहिल्या सेटमध्ये सांगलीने १५-१२ अशी बाजी मारली. मात्र, कोल्हापूरने दुसऱ्या सेटमध्ये जोरदार पुनरागमन करीत १५-१३ असा विजय मिळवला. अखेरच्या निर्णायक संघर्षात सांगलीने बाजी मारत विजेतेपद पटकावले; तर कोल्हापूरला उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले.</div><div>वागदरीच्या शिरपेचात मानाचा तुरा!</div><div>शंभूराजे मिटकरच्या या राज्यस्तरीय कामगिरीमुळे वागदरीच्या शिरपेचात आणखी एक मानाचा तुरा खोवला गेला आहे. त्याच्या यशाबद्दल क्रीडाप्रेमी, ग्रामस्थ, शिक्षक व विविध स्तरांतून अभिनंदनाचा वर्षाव होत आहे. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांनी शिक्षणाला क्रीडेची जोड देत राज्य व राष्ट्रीय पातळीवर झेप घ्यावी, यासाठी शंभूराजेची कामगिरी निश्चितच प्रेरणादायी ठरणार आहे.</div></div>

थ्रो बॉलमध्ये कोल्हापूरचा डंका; धाराशिवच्या शंभूराजे मिटकरची झंझावाती कामगिरी

थ्रो बॉलमध्ये कोल्हापूरचा डंका; शंभूराजे मिटकरची झंझावाती कामगिरी नळदुर्ग, दि. २४ (एस. के. गायकवाड) :  बारामती येथे  दि.२२ ते २३  ऑगस्ट रोजी...

Read more »

चार कोटी ६१ लाखांतून नळदुर्ग भुईकोट किल्ल्याचे जतन-संवर्धन; तटबंदीला नवा साज, मुन्सिफ कोर्टची पडवी सागवानी

<div><b><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjIg-p61quVBj_nI8CCC2hfoG2yzYx9oA4K7dU71DlXCTab-OP3tlmWFdYMW45b62JNrngDyvye0EmqfTSptSrg3OC3Kc_AnbX_XZwuh0jVWxtRKUB2HhrFGaQZUQKhGf5-nkyLmOiDaSekRibNimtpRN56qz1KEyFTdNX9S_c8PFINPmkqOs6p-TPYb2pe" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjIg-p61quVBj_nI8CCC2hfoG2yzYx9oA4K7dU71DlXCTab-OP3tlmWFdYMW45b62JNrngDyvye0EmqfTSptSrg3OC3Kc_AnbX_XZwuh0jVWxtRKUB2HhrFGaQZUQKhGf5-nkyLmOiDaSekRibNimtpRN56qz1KEyFTdNX9S_c8PFINPmkqOs6p-TPYb2pe" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>चार कोटी ६१ लाखांतून नळदुर्ग भुईकोट किल्ल्याचे जतन-संवर्धन; तटबंदीला नवा साज, मुन्सिफ कोर्टची पडवी सागवानी</b></div><div><b><br></b></div><div><b>नळदुर्ग, दि. २१ ऑगस्ट : शिवाजी नाईक</b></div><div><br></div><div>ऐतिहासिक भुईकोट किल्ल्याला पुन्हा गतवैभव मिळवून देण्यासाठी जतन-संवर्धनाच्या कामाला वेग आला आहे. आमदार राणाजगजितसिंह पाटील यांच्या प्रयत्नातून राज्य पर्यटन विकास योजनेअंतर्गत तब्बल ४ कोटी ६१ लाख रुपयांच्या निधीतून पुरातत्त्व विभागाच्या माध्यमातून नळदुर्ग किल्ल्याच्या जतन व संवर्धनाचे काम गेल्या तीन महिन्यांपासून सुरू आहे. ऐतिहासिक वास्तूची मूळ रचना आणि बांधकामशैली कायम ठेवत पारंपरिक पद्धतीने काम केले जात असल्याने किल्ल्याच्या वैभवात पुन्हा भर पडणार आहे.</div><div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEho1qiaqjD1Q11GZ1OTiSm1VBFLGLCvbIgqLs4yqFsaTr-VYE8DzfWU1HFl9IBF31TeVjTF9CVhB0qjZU80yz4XtmxEm7qKFIve2Se36jsKU6-AlHzTTFKv6SQR3qon5Zg5u6P8XMaen0lXVe-nk5ogr_w12FIfx4bJcbZl8VzKIW3MAws_zH1ORz32NKIz" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEho1qiaqjD1Q11GZ1OTiSm1VBFLGLCvbIgqLs4yqFsaTr-VYE8DzfWU1HFl9IBF31TeVjTF9CVhB0qjZU80yz4XtmxEm7qKFIve2Se36jsKU6-AlHzTTFKv6SQR3qon5Zg5u6P8XMaen0lXVe-nk5ogr_w12FIfx4bJcbZl8VzKIW3MAws_zH1ORz32NKIz" width="400"> </a> </div><br></div><div>किल्ल्याच्या पूर्व बाजूची ढासळलेली तटबंदी सध्या संवर्धनाच्या केंद्रस्थानी आहे. जीर्ण झालेले दगड काळजीपूर्वक काढून त्याऐवजी नवीन दगडांचा वापर करून तटबंदीला मजबूत करण्यात येत आहे. विशेष म्हणजे, आधुनिक बांधकाम साहित्याचा वापर न करता पुरातत्त्व विभागाच्या नियमांनुसार पारंपरिक बांधकाम पद्धतीचा अवलंब केला जात आहे.</div><div><br></div><div>मुन्सिफ कोर्टला सागवानी पडवीचा नवा साज</div><div><br></div><div>किल्ल्यातील ऐतिहासिक मुन्सिफ कोर्टच्या दुरुस्तीचे कामही वेगाने सुरू आहे. जीर्ण झालेली जुनी पडवी काढून त्याच धर्तीवर सागवान लाकडाचा वापर करून आकर्षक नवीन पडवी उभारण्यात येत आहे. त्याचबरोबर बाह्य भिंतींचे पाईंटिंग, वॉटरप्रूफिंग आणि प्लास्टरचे कामही हाती घेण्यात आले आहे.</div><div><br></div><div>गुळपाणी-चुन्याच्या पारंपरिक मिश्रणाने संवर्धन</div><div><br></div><div>किल्ल्याच्या जतन-संवर्धनात आधुनिक सिमेंट-काँक्रीटला फाटा देत पारंपरिक बांधकाम तंत्राला प्राधान्य देण्यात आले आहे. वाळू, गुळपाणी, चुना, सुरक्षा व बेलपाणी आदींचे मिश्रण तयार करून त्याचा वापर तटबंदीच्या बांधकामासह पाईंटिंगच्या कामासाठी केला जात आहे. त्यामुळे किल्ल्याची ऐतिहासिक ओळख, वास्तुशैली आणि बांधकामाची वैशिष्ट्ये जपण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.</div><div><br></div><div>राजस्थान, झारखंड, मध्यप्रदेशातील कारागिरांची कसब</div><div>या महत्त्वाकांक्षी संवर्धन प्रकल्पावर तब्बल ८५ कामगार व कुशल कारागीर कार्यरत आहेत. राजस्थान, झारखंड, मध्यप्रदेश यासह विविध राज्यांतील अनुभवी कारागिरांचा कामात सहभाग आहे. ऐतिहासिक वास्तूंच्या पारंपरिक बांधकामशैलीचा अनुभव असलेल्या या कारागिरांकडून दगडांची रचना, तटबंदी आणि लाकडी काम अत्यंत बारकाईने केले जात आहे.</div><div><br></div><div>दोन वर्षांत किल्ल्याचा कायापालट</div><div><br></div><div>नळदुर्ग किल्ल्याच्या जतन व संवर्धनाचे संपूर्ण काम तब्बल दोन वर्षे चालणार आहे. काम पूर्ण झाल्यानंतर किल्ल्याची तटबंदी, ऐतिहासिक वास्तू आणि परिसराला नवा साज चढणार असून नळदुर्गच्या ऐतिहासिक वैभवात पुन्हा भर पडणार आहे. त्यामुळे पर्यटक, इतिहासप्रेमी आणि अभ्यासकांसाठी हा किल्ला आणखी आकर्षणाचे केंद्र ठरण्याची शक्यता आहे.</div><div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEg7gPtwKmgx6cyKZDNinW2J8Xd-wgqReNaCtlKZ14yVlTzOAyCc7bqof_wzRQGHZzw9njbrOn3SKGJEcZmMGejSgA7e_sN-9KpltDZTDfLoERgQpFyBIQ1GuSCgeXCMRImWRWIq7K7ZZtCpeOM8xlI2vqmMno-zgrBsAWYKGdNyrQ555r8c6pXM0ffa8d6u" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEg7gPtwKmgx6cyKZDNinW2J8Xd-wgqReNaCtlKZ14yVlTzOAyCc7bqof_wzRQGHZzw9njbrOn3SKGJEcZmMGejSgA7e_sN-9KpltDZTDfLoERgQpFyBIQ1GuSCgeXCMRImWRWIq7K7ZZtCpeOM8xlI2vqmMno-zgrBsAWYKGdNyrQ555r8c6pXM0ffa8d6u" width="400"> </a> </div><br></div>

चार कोटी ६१ लाखांतून नळदुर्ग भुईकोट किल्ल्याचे जतन-संवर्धन; तटबंदीला नवा साज, मुन्सिफ कोर्टची पडवी सागवानी

चार कोटी ६१ लाखांतून नळदुर्ग भुईकोट किल्ल्याचे जतन-संवर्धन; तटबंदीला नवा साज, मुन्सिफ कोर्टची पडवी सागवानी नळदुर्ग, दि. २१ ऑगस्ट...

Read more »

स्वातंत्र्यदिनानिमित्त आरोग्य तपासणी शिबिराला उत्स्फूर्त प्रतिसाद

<div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiGoPDieqo4UmKBWeoAaLEhZAZPBVIi7tUHZkhtFVKuB8h8st_42xKzLBvo7j2xrtvmY4B1ADMsX_DUMB3CFDGx3o1u3rpyO4Jy3IkRFumeNj_TniU1fgqksgR7I9LcpuFymHjytsgj39ItY0DJ7pkwHWfZfjLMNTKWGYWDQTg3Hv9HgjvGEh1PCHgaFl2l" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiGoPDieqo4UmKBWeoAaLEhZAZPBVIi7tUHZkhtFVKuB8h8st_42xKzLBvo7j2xrtvmY4B1ADMsX_DUMB3CFDGx3o1u3rpyO4Jy3IkRFumeNj_TniU1fgqksgR7I9LcpuFymHjytsgj39ItY0DJ7pkwHWfZfjLMNTKWGYWDQTg3Hv9HgjvGEh1PCHgaFl2l" width="400"> </a> </div><br></div><div><b>स्वातंत्र्यदिनानिमित्त आरोग्य तपासणी शिबिराला उत्स्फूर्त प्रतिसाद</b></div><div><br></div><div>कल्याण , दि.१६ ऑगस्ट: </div><div>अखिल भारतीय स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या (AIILSG) कल्याण विभागीय केंद्राच्या वतीने देशाचा ८०वा स्वातंत्र्यदिन उत्साहपूर्ण वातावरणात साजरा करण्यात आला. कल्याण (पूर्व) येथील कडोंमपा वॉर्ड क्र. ४ ‘जे’ कार्यालयाच्या दुसऱ्या मजल्यावर आयोजित या कार्यक्रमास विविध मान्यवरांची प्रमुख उपस्थिती होती.</div><div><br></div><div>या वेळी संस्थेचे मुख्य वित्तीय अधिकारी देवाशीष पंड्या, प्रभागाच्या नगरसेविका शितलताई मंढारी, विभागीय संचालक मारुती खोडके, तसेच डॉ. पुरुषोत्तम टिके व डॉ. विनीत शिंगारे यांची उपस्थिती होती.</div><div><br></div><div>संस्थेच्या शताब्दी वर्षानिमित्त तसेच स्वातंत्र्यदिनाचे औचित्य साधून भव्य आरोग्य तपासणी शिबिराचे आयोजन करण्यात आले होते. केंद्रातील विद्यार्थी आणि प्रभागातील नागरिकांनी शिबिराला उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला. यावेळी रक्तगट, रक्तदाब, हिमोग्लोबीन, रक्तातील साखर, बीएमआय आदी आरोग्यविषयक तपासण्या करण्यात आल्या. नागरिकांनी आपल्या आरोग्याची प्राथमिक माहिती जाणून घेतली. <span>कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी देशभक्तीपर वक्तृत्व व गीतगायन सादर करून वातावरणात देशभक्तीची रंगत निर्माण केली.</span></div><div><span><br></span></div><div>कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनासाठी केंद्राचे कर्मचारी अनिल जाधव, संतोष पाटील, तानाजी पाटील व अजित चव्हाण यांनी परिश्रम घेतले. ओंकार नागरगोजे यांनी सूत्रसंचालन केले, तर अमोल सोनवणे यांनी आभार मानले.</div><div><br></div>

स्वातंत्र्यदिनानिमित्त आरोग्य तपासणी शिबिराला उत्स्फूर्त प्रतिसाद

स्वातंत्र्यदिनानिमित्त आरोग्य तपासणी शिबिराला उत्स्फूर्त प्रतिसाद कल्याण , दि.१६ ऑगस्ट:  अखिल भारतीय स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या...

Read more »

एआयच्या युगात ग्रंथालयांचा विकास आणि वास्तविकतेतील अंतर(राष्ट्रीय ग्रंथालयाध्यक्ष दिन विशेष

<div><b><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjs3wkuj3zCyepNPt58B0IovUEte4a7cy9wJsms3qEujLpdF4-AWnIaFRbvds49qEPOMgWpqGn3b4Lb8u2KPY9viy68VCEUBbn_vh-c6GcF5Jn80__-A37VfGwxcOQYa1dLbbXY1TIkXcwm7kPfkwzL1qGizUDIV4XDL5bvNsaSA5V-b3EDIIAKDaQO0xc2" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjs3wkuj3zCyepNPt58B0IovUEte4a7cy9wJsms3qEujLpdF4-AWnIaFRbvds49qEPOMgWpqGn3b4Lb8u2KPY9viy68VCEUBbn_vh-c6GcF5Jn80__-A37VfGwxcOQYa1dLbbXY1TIkXcwm7kPfkwzL1qGizUDIV4XDL5bvNsaSA5V-b3EDIIAKDaQO0xc2" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>एआयच्या युगात ग्रंथालयांचा विकास आणि वास्तविकतेतील अंतर</b></div><div><b>(राष्ट्रीय ग्रंथालयाध्यक्ष दिन विशेष – १२ ऑगस्ट २०२६)</b></div><div><b><br></b></div><div><div><b>लेखक – डॉ. प्रितम भि. गेडाम</b></div><div><b>(महाराष्ट्र शासनाद्वारे पुरस्कृत लेखक)</b></div><div><b>ईमेल आयडी – prit00786@gmail.com</b></div></div><div><br></div><div>शिक्षणाला उन्नत बनविण्यात ग्रंथालयांचे मुख्य योगदान असते, कारण ग्रंथालये ज्ञानरूपी केंद्र म्हणून सतत प्रज्वलित राहतात. एकेकाळी आपल्या देशात नालंदा, तक्षशिला यांसारखी समृद्ध विद्यापीठे होती, जिथली ग्रंथालये त्यांच्या विशाल समृद्धी आणि भव्यतेसाठी जगप्रसिद्ध होती आणि जगभरातून विद्यार्थी येथे ज्ञानप्राप्तीसाठी येत असत. आजच्या आधुनिक युगात तंत्रज्ञानाचा वापर केल्याशिवाय कोणतेही क्षेत्र विकसित होऊ शकत नाही, सर्वांना उन्नत आणि सुविधाजनक कार्यप्रणालीची आवश्यकता आहे. जागतिक स्तरावर सर्वत्र वेगाने माहितीचा विस्फोट होत आहे. ती माहिती योग्य स्तरावर अचूक स्वरूपात तिच्या वापरकर्त्यापर्यंत कमी वेळेत पोहोचविणे अत्यंत आवश्यक असते, हेच कार्य नवीन तंत्रज्ञानाद्वारे ग्रंथालये उत्कृष्ट स्वरूपात करतात. मुद्रित भौतिक पुस्तके, साहित्य यांची जागा आता वेगाने डिजिटल आणि ऑनलाइन संग्रह घेत आहेत. आज जगभरातील माहिती आणि वाचनसाहित्य केवळ एका क्लिकवर उपलब्ध आहे, त्यामुळे पारंपरिक ग्रंथालयेही डिजिटल होत आहेत. </div><div><br></div><div>परंतु आजही देशातील बहुतांश ग्रंथालये आपली दुरवस्थेची कहाणी सांगताना दिसतात. बहुतांश ग्रंथालयांमध्ये कौशल्यपूर्ण कर्मचाऱ्यांची मोठी कमतरता आहे, योग्य आणि नवनवीन वाचनसाहित्य नाही, योग्य देखभाल नाही, संसाधनांची कमतरता आहे, मूलभूत सुविधाही नाहीत, अनेक ग्रंथालयांच्या इमारती भग्नावस्थेत पोहोचल्या आहेत. निधीचा अभाव ही तर नेहमीचीच समस्या आहे. अशा ग्रंथालयांमध्ये असलेले मौल्यवान साहित्यसंग्रह मोठ्या प्रमाणात नष्ट होत आहेत. अशा परिस्थितीत ग्रंथालये आपल्या उद्दिष्टपूर्तीपासून दिवसेंदिवस दूर जात आहेत. अशावेळी सर्वात मोठ्या लोकसंख्येसाठी प्रगत डिजिटल ग्रंथालय हे केवळ एक स्वप्न बनून राहते. देशातील अनेक राज्य सरकारांकडून अनुदानित सार्वजनिक ग्रंथालयांतील कर्मचाऱ्यांच्या अत्यंत कमी वेतनाची समस्या अनेक दशकांपासून कायम आहे. महाराष्ट्र राज्य सरकारकडून अनुदानित बहुतांश शाळा आणि कनिष्ठ महाविद्यालयांच्या ग्रंथालयांमध्ये कुशल कर्मचारीच नाहीत, अनेक दशकांपासून पदभरती झालेली नाही; अनेक वरिष्ठ महाविद्यालयांचीही हीच परिस्थिती आहे. आता जर देशात सर्वत्र अशी समस्या दिसणार असेल, तर प्रगत ग्रंथालयांचे स्वप्न किती टक्के लोकसंख्येच्या वाट्याला वास्तवात येऊ शकेल?</div><div><br></div><div>केंद्र सरकारद्वारे संचालित शिक्षण संस्था, विद्यापीठे, महागडी खासगी संस्थाने ग्रंथालये विकसित करण्यावर भर देत आहेत. सध्या काही राज्ये आणि महानगरपालिकांनीही डिजिटल ग्रंथालयांच्या निर्मितीत सहभाग दिला आहे, परंतु हे अत्यंत कमी आहे. सर्वात मोठी लोकसंख्या म्हणजेच ग्रामीण, मागास भाग आणि आर्थिक मदतीअभावी असलेले क्षेत्र अत्यंत खराब स्थितीत आहेत. नवीन शिक्षण प्रणाली २०२० नुसार, शाळांना विकसित आणि सुविधासंपन्न बनविण्यासाठी मूलभूत सुविधा, विज्ञान प्रयोगशाळा, ग्रंथालय, संगणक कक्ष, सर्व विषयांचे तज्ज्ञ शिक्षक आणि कौशल्यपूर्ण कर्मचारी प्रत्येक शाळेत आवश्यक मानले गेले आहेत. नीती आयोगाच्या अहवालानुसार, सन २०१७-१८ ते २०२२-२३ दरम्यान देशातील ९२ हजार सरकारी शाळा बंद झाल्या. एक लाखांहून अधिक शाळा एका शिक्षकाच्या भरवशावर आहेत, तर ७९९३ शाळांमध्ये एकही विद्यार्थी नाही. प्राथमिक शाळेत प्रवेश घेणाऱ्या सुमारे ४० टक्के विद्यार्थ्यांना कधीच इयत्ता १२ वीपर्यंत पोहोचता येत नाही. अशा प्रकारे आपण देशभरात समान गुणवत्तेची राष्ट्रीय स्तरावरील शिक्षणव्यवस्थेचे योग्य व्यवस्थापन कसे प्रस्थापित करू शकू आणि जागतिक स्तरावरील शिक्षण धोरणाशी कशा प्रकारे समन्वय साधू शकू?</div><div><br></div><div>जगभरातील छोटे-छोटे देश आपल्या प्रगत तंत्रज्ञानाच्या बळावर विकसित आहेत. प्रत्येक नवीन तंत्रज्ञान आपल्याला नवी कौशल्ये, विकासाची रणनीती, सकारात्मक-नकारात्मक परिणाम आणि प्रगतीचा मार्ग दाखवते. जर तंत्रज्ञानाचे कौशल्यपूर्ण योग्य व्यवस्थापन केले, तर आपण जागतिक स्तरावरील सुविधासंपन्न केंद्रांची निर्मिती करू शकतो. आजच्या काळात कृत्रिम बुद्धिमत्ताही आपल्याला हीच संधी देत आहे की, एआयचा वापर आपल्या कार्यक्षेत्राला अधिक चांगले कसे बनवता येईल, ज्यामुळे वाचकांना उत्तम सेवांचा लाभ त्वरित मिळेल. हा लाभ देशातील प्रत्येक ग्रंथालयातील प्रत्येक वाचकापर्यंत सहज पोहोचला पाहिजे. एआय तंत्रज्ञान ग्रंथालय सेवांना अधिक प्रभावी आणि वापरकर्ताकेंद्रित बनवत आहे. एआय हा ग्रंथालयाध्यक्षाचा पर्याय नसून, त्याची कार्यकौशल्यता आणि कार्यक्षमता वाढविणारे एक शक्तिशाली सहाय्यक साधन आहे.</div><div><br></div><div>ग्रंथालयात एआय वाचकांच्या विषयानुसार योग्य वाचनसाहित्याचा शोध, मार्गदर्शन आणि संशोधन विषयाचे विश्लेषण करून सूचना, संशोधनातील अंतर, साहित्य समीक्षा, प्रगत शोध प्रणाली, सूचीकरणात वेळेची बचत, मानवी चुका कमी करणे, जलद माहिती पुनर्प्राप्ती, संसाधनांचे अधिक चांगले संघटन, दुर्मिळ पुस्तकांचे दीर्घकालीन संरक्षण, बहुभाषिक माहिती सेवा, मागणीनुसार उत्कृष्ट वाचनसाहित्य संग्रह विकास, मजबूत ग्रंथालय प्रशासन, साहित्यिक चोरीची ओळख, संस्थात्मक ज्ञान व्यवस्थापन, माहिती साक्षरतेला प्रोत्साहन यांसह ग्रंथालयातील प्रत्येक विभाग आणि कार्यात एआय मदतगार ठरत आहे. तसेच एआयच्या नकारात्मक पैलूही न विसरता आपण सकारात्मक काम केले, तर वेळ, पैसा, पुस्तकसंग्रह आणि ज्ञानाचा अचूक वापर होईल आणि प्रत्येक वाचकापर्यंत त्याचे उत्कृष्ट साहित्य योग्य वेळी पोहोचेल आणि हेच ग्रंथालयाचे उद्दिष्ट आहे.</div><div><br></div><div>एक अनुभव सांगत आहे. काही वेळापूर्वी माझ्या आलेखाचे एका वाचकाचा, महाराष्ट्र राज्यातील खानदेश क्षेत्रातील ग्रामीण भागातील एका वृद्ध व्यक्तीचा मला फोन आला. ते गावातील तरुणांसाठी अनेक वर्षांपासून एक छोटेसे ग्रंथालय चालवत आहेत. त्यांनी आपली परिस्थिती आणि ग्रंथालयाची वास्तविकता सांगत आपली समस्या माझ्यासमोर मांडली. त्यांनी सांगितले की, ते ८३ वर्षीय पेन्शनधारक आहेत आणि पेन्शनच्या निधीवरच ग्रंथालय चालवतात; सरकारकडून किंवा लोकांकडूनही कोणतीही मदत मिळत नाही. पेन्शनही इतकी कमी आहे की, स्वतःचा उदरनिर्वाह मोठ्या अडचणीने करून ग्रंथालयासाठी काही वर्तमानपत्रेच खरेदी करू शकतात. पुस्तके खरेदी करण्यासाठी काहीही पैसे शिल्लक राहत नाहीत. गावातील लोकसंख्याही गरीब वर्गातील आहे. ग्रंथालयात अभ्यास करणारे विद्यार्थी आणि स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणारे तरुणच अधिक येतात; आसपासच्या गावांमध्येही इतर कोणतेही ग्रंथालय नाही. पुढे त्यांनी सांगितले की, गावातील तरुणांची शेवटची आशा हेच ग्रंथालय आहे. या ग्रंथालयाला सरकारी अनुदान मिळावे यासाठी त्यांनी खूप प्रयत्न केले, परंतु त्यांना कोणतेही यश मिळाले नाही. बोलता बोलता भावूक होऊन ते रडू लागले आणि म्हणाले की, "त्यांच्या निधनानंतर हे ग्रंथालय कायमचे बंद होईल," जे या स्थानिक तरुणांच्या अभ्यासाचा एकमेव आधार आहे.</div><div><br></div><div>ग्रंथालयांच्या विकासासाठी राज्य सरकारच्या योजना, केंद्र सरकारद्वारे संचालित योजना, याशिवाय स्थानिक प्रशासन, आमदार, खासदार आणि नेत्यांकडूनही सहाय्य निधी प्राप्त होतो. काही सेवाभावी संस्था, श्रीमंत समाजसेवी व्यक्तीही मदत करतात. इफ्ला, युनेस्को यांसारखे अनेक आंतरराष्ट्रीय संघही ग्रंथालय विकासात सहकार्य करतात. परंतु गांभीर्याने विचार करण्याचा विषय असा आहे की, आपल्या देशात, समाजात, आजूबाजूला अनेक दशकांपासून अशी असंख्य ज्ञानरूपी ग्रंथालये आहेत, जी नष्ट होण्याच्या उंबरठ्यावर पोहोचली आहेत; अनेक तर नष्टही झाली आहेत, परंतु आजही त्यांच्यापर्यंत योग्य मदत पोहोचू शकलेली नाही. प्रगत तंत्रज्ञान आणि मजबूत शिक्षणप्रणालीचा लाभ प्रत्येक स्तरातील, प्रत्येक वर्गातील व्यक्तीपर्यंत कोणत्याही अडथळ्याशिवाय पोहोचला पाहिजे, तेव्हाच सर्वांगीण विकास होऊ शकेल. प्रत्येक ग्रंथालयाच्या विकासासाठी पुरेसा निधी, प्रगत संसाधने, उत्तम वाचनसंग्रह, उत्कृष्ट देखभाल आणि उच्चशिक्षित कौशल्यपूर्ण कर्मचारी असले पाहिजेत. अन्यथा शिक्षणाचे ज्ञानस्रोत केंद्र अर्थात ग्रंथालयांच्या विकासातील एआय तंत्रज्ञानरूपी ज्ञानसेवा मर्यादित वाचकवर्गापुरतीच राहू नये, जी शैक्षणिक गुणवत्तेतील दरी वाढविण्याचे एक साधन ठरू शकते.</div><div><br></div><div><br></div>

एआयच्या युगात ग्रंथालयांचा विकास आणि वास्तविकतेतील अंतर(राष्ट्रीय ग्रंथालयाध्यक्ष दिन विशेष

एआयच्या युगात ग्रंथालयांचा विकास आणि वास्तविकतेतील अंतर (राष्ट्रीय ग्रंथालयाध्यक्ष दिन विशेष – १२ ऑगस्ट २०२६) लेखक – डॉ. प्रितम ...

Read more »

वन्यजीव जगतील तरच मानव जीवन वाचणार (आंतरराष्ट्रीय व्याघ्र दिन विशेष – २९ जुलै २०२६) लेखक - डॉ. प्रितम भि. गेडाम

<div><b>  <div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiGgphmL9izZI4gvnaZFkLf8HVciscNiUOw4RQNHju3KyxcQ1S6seCZHf-anXJFbO7ghiKZFS6ItwY6PCaGqLj0lB71oxFGIaeY5xC00dyywFSUN-Ai-unm84VsjrWit8PzcCTQJoMRYq3w-JH2d7O_7eS_QWac0lkhgvsGdv3HXV6dAW3nUeN8yR33Xd5i" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiGgphmL9izZI4gvnaZFkLf8HVciscNiUOw4RQNHju3KyxcQ1S6seCZHf-anXJFbO7ghiKZFS6ItwY6PCaGqLj0lB71oxFGIaeY5xC00dyywFSUN-Ai-unm84VsjrWit8PzcCTQJoMRYq3w-JH2d7O_7eS_QWac0lkhgvsGdv3HXV6dAW3nUeN8yR33Xd5i" width="400"> </a> </div></b></div><div><b>वन्यजीव जगतील तरच मानव जीवन वाचणार (आंतरराष्ट्रीय व्याघ्र दिन विशेष – २९ जुलै २०२६)</b></div><div><div><div><div><div dir="ltr"><div dir="ltr"><p> <b>लेखक - डॉ. प्रितम भि. गेडाम</b></p><p align="right"><br></p><p>पृथ्वीवरील प्रत्येक जीव आपल्या स्वतंत्र अस्तित्वाने आणि वैशिष्ट्यपूर्ण भूमिकेद्वारे नैसर्गिक समतोल राखण्यासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान देतो. अन्नसाखळीतील प्रत्येक घटक आवश्यक आहे, कारण एखाद्या एका जीवाचेही असंतुलन संपूर्ण परिसंस्थेवर परिणाम करू शकते. आजच्या काळात मनुष्याला वगळता इतर सर्व जीव निसर्गसंवर्धनात आपली भूमिका पार पाडत आहेत. स्वच्छ हवा, शुद्ध पाणी आणि पुरेसे अन्न हे सर्वांच्या जीवनासाठी आवश्यक असून ते फक्त पर्यावरण निरोगी आणि संतुलित असेल तरच उपलब्ध होऊ शकते. सूक्ष्मजीव माती सुपीक बनवतात, तर पक्षी आणि वन्यप्राणी बियांचा प्रसार करून नवीन वनस्पती व जंगलांच्या वाढीस मदत करतात. जंगलातील जीव सुरक्षित राहिले तर जंगल हिरवेगार राहते, ऋतुचक्र संतुलित राहते, जलस्रोत सुरक्षित राहतात आणि नैसर्गिक संसाधनांचे संरक्षण होते. त्यामुळे प्रदूषण कमी होते, रोगांचा धोका घटतो आणि जीवनमान अधिक चांगले होते. प्रत्यक्षात वन्यजीव हे निसर्गाचे खरे रक्षक आहेत, कारण पर्यावरणीय समतोल राखण्यात त्यांची अत्यंत महत्त्वाची भूमिका असते. मनुष्याशिवाय निसर्ग स्वतःला पुन्हा वेगाने सावरू शकतो; परंतु निसर्गाशिवाय मानवजीवनाची कल्पनाही अशक्य आहे. त्यामुळे निसर्ग आणि वन्यजीवांचे संरक्षण करणे ही आपली सर्वात मोठी जबाबदारी आहे.</p><p><br></p><p>प्रत्येक सजीवाला आपल्या नैसर्गिक अधिवासात जगण्याचा अधिकार आहे. मात्र, गेल्या काही दशकांमध्ये वाढलेल्या मानवी हस्तक्षेपामुळे वन्यजीव आणि मानव यांच्यातील संघर्ष मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. या संघर्षात दोघांनाही जीवितहानीचा सामना करावा लागतो. स्वातंत्र्यपूर्व काळात राजे-महाराजे आणि इंग्रजांनी मोठ्या प्रमाणावर शिकार केल्यामुळे अनेक वन्यप्राण्यांची संख्या अत्यंत कमी झाली. अनेक प्रजाती कायमस्वरूपी नामशेष झाल्या. वन्यजीवांची झपाट्याने घटणारी संख्या रोखण्यासाठी सरकारने विविध कायदे केले आहेत. आयआयटी बॉम्बे आणि सस्त्रा विद्यापीठातील संशोधकांच्या संशोधनानुसार, २०१५ ते २०१९ या कालावधीत देशात प्रत्येक १ चौ.कि.मी. जंगलवाढीच्या बदल्यात सुमारे १८ चौ.कि.मी. जंगल नष्ट झाले. नैसर्गिक, दाट आणि जुनी जंगले झपाट्याने नाहीशी होत आहेत. हीच परिस्थिती कायम राहिली तर त्या जंगलांमध्ये राहणाऱ्या वन्यजीवांचे अस्तित्व गंभीर संकटात येईल.</p><p><br></p><p>देशात वाढत्या शहरीकरणामुळे पारंपरिक शेती कमी होत आहे. शहराजवळच्या खेडोपाडी काँक्रीटची जंगले उभी राहत असून नैसर्गिक जंगले आकुंचन पावत आहेत आणि मानवी हालचाली सातत्याने वाढत आहेत. जंगलाजवळ निसर्गाच्या सानिध्यात फार्महाऊस उभारण्याचा कल वाढला आहे. विकासाच्या नावाखाली जंगलातून महामार्ग बांधले जात आहेत तसेच जंगलतोड करून उत्खनन सुरू आहे. यामुळे वन्यजीवांचे नैसर्गिक अधिवास थेट नष्ट होत आहेत आणि वर्षानुवर्षे नैसर्गिक आपत्तींची तीव्रता वाढत आहे.</p><p><br></p><p>ज्या जंगलांमध्ये वाघ राहतात, तेथील परिसंस्था अधिक समृद्ध आणि संतुलित असते. वाघ हा केवळ एक वन्यप्राणी नसून संपूर्ण जंगलाचा संरक्षक आहे. त्याच्या अस्तित्वासाठी विशाल, सुरक्षित आणि मानवी हस्तक्षेपापासून मुक्त अधिवास आवश्यक असतो. अशा अधिवासांचे संरक्षण केल्याने असंख्य वन्यप्राणी, वनस्पती, सूक्ष्मजीव आणि संपूर्ण जैवविविधता सुरक्षित राहते. वाघ शाकाहारी प्राण्यांची संख्या नियंत्रित ठेवतो, त्यामुळे वनस्पतींचा अतिवापर टळतो आणि नैसर्गिक समतोल अबाधित राहतो. सुरक्षित जंगले अधिक प्रमाणात कार्बन शोषून घेतात आणि हवामान बदलाचे दुष्परिणाम कमी करण्यास मदत करतात. तसेच दाट जंगले पावसाच्या पाण्याचा प्रवाह नियंत्रित करून पुराची तीव्रता कमी करतात आणि कोट्यवधी लोकांना गोड्या पाण्याचा पुरवठा करतात. त्यामुळे वाघ आणि त्यांच्या अधिवासाचे संरक्षण म्हणजे संपूर्ण पर्यावरणाचे संरक्षण होय. हे संरक्षण मानवजीवन, शेती, जलस्रोत आणि भावी पिढ्यांसाठी अत्यंत आवश्यक आहे.</p><p>दरवर्षी २९ जुलै रोजी "आंतरराष्ट्रीय व्याघ्र दिन" साजरा केला जातो. या दिवसाचा उद्देश संकटग्रस्त मोठ्या मांजरांच्या प्रजाती आणि त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासाच्या संरक्षणाबाबत जनजागृती करणे हा आहे. वाघ हा भारताचा राष्ट्रीय प्राणी आहे. "वाघ वाचवा, जंगल वाचवा, निसर्ग वाचवा" हा संदेश याच कारणासाठी दिला जातो, कारण वाघ टिकले तरच आपणही सुरक्षित राहू. ही बाब प्रत्येकाने समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. ग्लोबल टायगर फोरमच्या माहितीनुसार, जगभरातील जंगलांमध्ये केवळ ५,६६० वाघ शिल्लक आहेत. राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरण यांच्या "भारतातील वाघांची स्थिती: सह-भक्षक आणि भक्ष्य – २०२२" या अहवालानुसार त्यापैकी ३,६८२ वाघ भारतात आढळतात. दरवर्षी रस्ते अपघात, शेतांमधील विजेचा धक्का, उघड्या विहिरीत पडणे आणि अवैध शिकारीमुळे असंख्य वन्यजीवांचा अकाली व दुर्दैवी मृत्यू होतो. विदर्भ (महाराष्ट्र) येथील वृत्तपत्रांमध्ये विशेषतः वाघांच्या मृत्यूच्या घटना वारंवार प्रसिद्ध होत असतात. सातत्याने वाढणारे वाघांचे मृत्यू हे गंभीर चिंतेचे कारण आहे. गेल्या सहा महिन्यांत महाराष्ट्रात २४ वाघांचा मृत्यू झाला आहे. तसेच २०२५ मध्ये मध्यप्रदेशात ५४ वाघांचा, तर महाराष्ट्राचे वनमंत्री गणेश नाईक यांच्या माहितीनुसार महाराष्ट्रात ४१ वाघांचा मृत्यू झाला.</p><p>वर्ल्ड वाईड फंड फॉर नेचर यांच्या माहितीनुसार प्रत्येक वाघाच्या अंगावरील पट्ट्यांचा नमुना वेगळा असतो, जसा प्रत्येक माणसाच्या बोटांच्या ठशांचा नमुना वेगळा असतो. मादी वाघीण आपल्या पिल्लांशी संवाद साधण्यासाठी कानामागील पांढऱ्या खुणांचा संकेत म्हणून वापर करते. जगातील निम्म्याहून अधिक वाघ भारतात आढळतात, ही आपल्या देशाच्या समृद्ध जैवविविधतेची मोठी साक्ष आहे. वाघ गुरगुरणे, डरकाळी फोडणे, कण्हणे, फुत्कार काढणे आणि धापा टाकण्यासारख्या विविध आवाजांद्वारे संवाद साधतात. शास्त्रज्ञांच्या मते वाघ सुमारे २० लाख वर्षांपासून पृथ्वीवर अस्तित्वात आहेत. मात्र, गेल्या शंभर वर्षांत मानवी हस्तक्षेप, जंगलतोड आणि अवैध शिकारीमुळे त्यांच्या संख्येत सुमारे ९७ टक्क्यांची घट झाली आहे. त्यामुळे त्यांना संकटग्रस्त प्रजाती मानले जाते. आजही अवैध शिकार हा त्यांच्या अस्तित्वासमोरील सर्वात मोठा धोका आहे. वर्ल्ड वाईड फंड फॉर नेचर आशियामध्ये त्यांच्या संवर्धनासाठी सातत्याने कार्यरत आहे. २०१६ मध्ये काही भागांत वाघांची संख्या वाढल्याची नोंद झाली असली, तरी दक्षिण-पूर्व आशियात त्यांची संख्या अजूनही घटत आहे.</p><p>मनुष्यासारख्या बुद्धिमान प्राण्याकडे आज कायदेशीर अधिकार, प्रगत तंत्रज्ञान, प्रसारमाध्यमे, शासनव्यवस्था, न्यायव्यवस्था, सोशल मीडिया, नातेवाईक, मित्रपरिवार आणि समाज असे अनेक आधार उपलब्ध आहेत. तरीसुद्धा उच्चशिक्षित आणि जागरूक असूनही अनेक प्रसंगी माणूस स्वतःला असहाय्य आणि फसवला गेल्यासारखे अनुभवतो. स्वतःच्या समस्यांच्या निराकरणासाठी सरकारी कार्यालये, लोकप्रतिनिधी आणि न्यायालयांचे उंबरठे झिजवूनही अनेकदा त्याला समाधानकारक न्याय मिळत नाही. पावसाळ्यात पूर, उन्हाळ्यात दुष्काळ, उष्णतेची लाट आणि पाण्याची टंचाई, हिवाळ्यात धुके, हायपोथर्मिया तसेच विविध नैसर्गिक आपत्ती अशा संकटांना मानवालाही सामोरे जावे लागते. सर्व प्रकारच्या सुविधा उपलब्ध असूनही जर माणूस अशा परिस्थितीत हतबल होत असेल, तर त्याच्या तुलनेत वन्यप्राण्यांची अवस्था किती कठीण असेल, याची कल्पनाही करणे अवघड आहे.</p><p>क्षणभर मुक्या वन्यजीवांच्या दृष्टीकोनातून विचार करून पाहूया. त्यांना माणसाकडून कोणतीही अपेक्षा नसते. त्यांना केवळ निसर्गाकडून अन्न आणि पाण्याची गरज असते. मानवी हस्तक्षेप नसल्यास निसर्ग सर्व सजीवांचे पालनपोषण करण्यास पूर्णपणे सक्षम आहे. मग आपणच वन्यजीवांना त्रास देत आहोत का? की वन्यजीव आपल्याला त्रास देत आहेत? वाढत्या मानव–वन्यजीव संघर्षाला नेमके जबाबदार कोण? या प्रश्नांचा वेळेवर, संवेदनशीलतेने आणि सखोलपणे विचार करणे आज अत्यंत आवश्यक आहे. वन्यजीवांचे संरक्षण ही केवळ शासनाची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. जंगलांचे संवर्धन, नैसर्गिक अधिवासांचे संरक्षण, अवैध शिकारीला आळा, पर्यावरणपूरक विकास आणि निसर्गाविषयी संवेदनशील दृष्टिकोन स्वीकारल्याशिवाय मानव आणि वन्यजीव यांच्यातील समतोल कायम राहू शकणार नाही. वन्यजीव टिकले तरच जंगले टिकतील, जंगले टिकली तरच पर्यावरण सुरक्षित राहील आणि पर्यावरण सुरक्षित राहिले तरच मानवजातीचे भविष्य सुरक्षित राहील. म्हणूनच – "वन्यजीव वाचवा, निसर्ग वाचवा आणि मानवजातीचे अस्तित्व सुरक्षित ठेवा."</p><p align="right"><b>लेखक – डॉ. प्रीतम भी. गेडाम</b></p><p align="right"><b>ईमेल आयडी: </b><a href="mailto:prit00786@gmail.com" rel="noreferrer" target="_blank"><b>prit00786@gmail.com</b></a></p><div><br></div></div></div></div></div><div></div></div></div>

वन्यजीव जगतील तरच मानव जीवन वाचणार (आंतरराष्ट्रीय व्याघ्र दिन विशेष – २९ जुलै २०२६) लेखक - डॉ. प्रितम भि. गेडाम

   वन्यजीव जगतील तरच मानव जीवन वाचणार (आंतरराष्ट्रीय व्याघ्र दिन विशेष – २९ जुलै २०२६)   लेखक - डॉ. प्रितम भि. गेडाम पृथ्वीवरील ...

Read more »

BLO नियुक्तीबाबत शिक्षण संचालकांचे स्पष्ट निर्देश; शिक्षकांच्या अध्यापनावर परिणाम होऊ देऊ नका

<div><b><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhmKUuoH5NaelYL0uX7pAdJqr3Yx_E-BU9LE0oVMoYyQJvpTAuLCpqVR_oEs-R_zMVfvR83tRVbtD8DvhVY99SljU-FHhjgq4mbzxbSlO-mUpYoh9JRplSs3fc5lKx4S7xW3vqRAJ2ErP1mAXTilMnxZmYMYeAZy4_p_3-zoqkrm-cK0jECWSnWb7xr5hTT" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhmKUuoH5NaelYL0uX7pAdJqr3Yx_E-BU9LE0oVMoYyQJvpTAuLCpqVR_oEs-R_zMVfvR83tRVbtD8DvhVY99SljU-FHhjgq4mbzxbSlO-mUpYoh9JRplSs3fc5lKx4S7xW3vqRAJ2ErP1mAXTilMnxZmYMYeAZy4_p_3-zoqkrm-cK0jECWSnWb7xr5hTT" width="400"> </a> </div><br></b></div><div><b>BLO नियुक्तीबाबत शिक्षण संचालकांचे स्पष्ट निर्देश; शिक्षकांच्या अध्यापनावर परिणाम होऊ देऊ नका</b></div><div><br></div><div>मुंबई, दि. ८ जुलै :</div><div><br></div><div>राज्यात सुरू असलेल्या विशेष सघन मतदार यादी पुनरीक्षण (Special Intensive Revision–SIR) मोहिमेसाठी शिक्षकांची मतदान केंद्रस्तरीय अधिकारी (BLO) म्हणून नियुक्ती करण्यात येत असली, तरी त्यांच्या नियमित अध्यापन कार्यावर कोणताही परिणाम होणार नाही, याची दक्षता घेण्याचे स्पष्ट निर्देश शिक्षण संचालक (माध्यमिक व उच्च माध्यमिक) यांनी दिले आहेत.</div><div><br></div><div>या संदर्भात शिक्षण संचालक डॉ. महेश पालकर यांनी राज्यातील सर्व विभागीय शिक्षण उपसंचालक, शिक्षणाधिकारी, प्रशासन अधिकारी व संबंधित यंत्रणांना आदेश जारी केले आहेत. भारत निवडणूक आयोगाच्या निर्देशानुसार राबविण्यात येणाऱ्या विशेष सघन मतदार यादी पुनरीक्षण कार्यक्रमात शिक्षकांची BLO म्हणून नियुक्ती करण्यात येत आहे. मात्र, या जबाबदारीमुळे विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणात अडथळा निर्माण होणार नाही, यासाठी शाळांनी योग्य नियोजन करावे, असे आदेशात नमूद करण्यात आले आहे.</div><div><br></div><div>आदेशानुसार, BLO म्हणून नियुक्त करण्यात आलेल्या शिक्षकांचे शैक्षणिक कामकाज सलगपणे पूर्ण होईल, अशा पद्धतीने त्यांचे वेळापत्रक तयार करावे. ३० जुलै २०२६ पर्यंत शिक्षकांच्या अध्यापनाचे नियोजन करून उर्वरित वेळेत BLO ची जबाबदारी पार पाडण्याची व्यवस्था करावी, असे निर्देश देण्यात आले आहेत.</div><div>तसेच, ज्या शिक्षकांची BLO म्हणून नियुक्ती झालेली नाही, त्यांच्यावर अतिरिक्त प्रशासकीय कामांचा बोजा टाकू नये. संबंधित शिक्षकांना शैक्षणिक व इतर आवश्यक कामात सहकार्य करावे आणि शाळा प्रमुखांनी अंतर्गत नियोजनाद्वारे अध्यापन सुरळीत ठेवावे, असेही आदेशात स्पष्ट करण्यात आले आहे.</div><div><br></div><div>शिक्षण संचालकांनी सर्व संबंधित अधिकाऱ्यांना या सूचनांची काटेकोर अंमलबजावणी करण्याचे निर्देश दिले असून, करण्यात आलेल्या कार्यवाहीचा अनुपालन अहवाल विहित नमुन्यात शासनाकडे सादर करण्यास सांगितले आहे.</div><div>या आदेशामुळे शिक्षकांवर BLO ची जबाबदारी असली तरी विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणावर परिणाम होणार नाही, यासाठी शासनाने स्पष्ट भूमिका घेतल्याचे मानले जात आहे.</div><div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhF2S2nvb8201YIlL9eUUWrAMWcvXthzD6RIDzxv-PCpzo323hHkYhK4yFMbUOB21oRzCLJo4IKzTYwF2seByuTS_bTK0WcriOV6jDaEcL6idjTr_cbEy69T8fGHSrTzi6vr7qeBs0Gi_jyNGjTRbTy4pahN-r5Y-cR1D4fzUutvGKQKkvIDOuce6QeSFVc" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEhF2S2nvb8201YIlL9eUUWrAMWcvXthzD6RIDzxv-PCpzo323hHkYhK4yFMbUOB21oRzCLJo4IKzTYwF2seByuTS_bTK0WcriOV6jDaEcL6idjTr_cbEy69T8fGHSrTzi6vr7qeBs0Gi_jyNGjTRbTy4pahN-r5Y-cR1D4fzUutvGKQKkvIDOuce6QeSFVc" width="400"> </a> </div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEioHnreKBfkhVUU4G0Zixh4m1fjdCKJAwRI4UfjtZXIkHMOMpBzBePAqIPjCBa1695Sw2xhnAm2PHzZxseJ9R5shwIpMjGY5jcd9IzzkpHlSrSjz-gw0iCHMiM55pS8H8n9uUpnFz9chcLG3JdWpd-gLsc0yEjopNMiy0c12nQr2s9D2L2ZW5qfrtZIvweW" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEioHnreKBfkhVUU4G0Zixh4m1fjdCKJAwRI4UfjtZXIkHMOMpBzBePAqIPjCBa1695Sw2xhnAm2PHzZxseJ9R5shwIpMjGY5jcd9IzzkpHlSrSjz-gw0iCHMiM55pS8H8n9uUpnFz9chcLG3JdWpd-gLsc0yEjopNMiy0c12nQr2s9D2L2ZW5qfrtZIvweW" width="400"> </a> </div><br><br></div>

BLO नियुक्तीबाबत शिक्षण संचालकांचे स्पष्ट निर्देश; शिक्षकांच्या अध्यापनावर परिणाम होऊ देऊ नका

BLO नियुक्तीबाबत शिक्षण संचालकांचे स्पष्ट निर्देश; शिक्षकांच्या अध्यापनावर परिणाम होऊ देऊ नका मुंबई, दि. ८ जुलै : राज्यात सुरू अ...

Read more »

🌧️ जांभूळ आख्यानाचा 'सीझन ऑफ'; पावसानेच फॉरवर्ड मेसेज धुऊन काढले! 😄

<h2><strong><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEigXThOJnkYutUu7pweAyMPoi6rQvyQjLpKKbODzUyGVs7jjbmSTgv5cx51D8cLZTEup42bpdRIlNl_l7kmkonVGxxonOGaaGPnAcQHumt1TZEm0-1iuHg_Fb1dhQMxpLfWGc097iqnf4ZKSANyInVXrTLn51DiIQ0dXRZcgZDzuoNZVmOarrCoC0qSuTwm" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEigXThOJnkYutUu7pweAyMPoi6rQvyQjLpKKbODzUyGVs7jjbmSTgv5cx51D8cLZTEup42bpdRIlNl_l7kmkonVGxxonOGaaGPnAcQHumt1TZEm0-1iuHg_Fb1dhQMxpLfWGc097iqnf4ZKSANyInVXrTLn51DiIQ0dXRZcgZDzuoNZVmOarrCoC0qSuTwm" width="400"> </a> </div><br></strong></h2><h2><strong>🌧️ जांभूळ आख्यानाचा 'सीझन ऑफ'; पावसानेच फॉरवर्ड मेसेज धुऊन काढले! 😄</strong></h2><p>काही दिवसांपूर्वी व्हॉट्सॲपवर एकच चर्चा होती...</p><p><strong>"जांभूळ भरपूर आली म्हणजे दुष्काळ पक्का!"</strong><br><strong>"अल निनो आलाय... आता पावसाची अपेक्षाच नको!"</strong></p><p>असे मेसेज इतक्या आत्मविश्वासाने फिरत होते की, हवामान विभागालाच कदाचित विचारावंसं वाटलं असेल, <em>"आमची गरज तरी आहे का?"</em> 😄</p><p>पण निसर्गाने मात्र वेगळंच उत्तर दिलं...</p><p>मुंबई, पुणे आणि कोकणात मुसळधार पावसाने दमदार हजेरी लावली. नद्या भरल्या, रस्ते जलमय झाले आणि पावसानेच अनेक "फॉरवर्ड तज्ज्ञांचे" अंदाज वाहून नेले!</p><p>आता फक्त एकच प्रश्न...</p><p><strong>"जांभूळ आख्यान", "दुष्काळ निश्चित" आणि "अल निनो म्हणजे पाऊस संपला" म्हणणारे व्हॉट्सॲप विद्यापीठाचे हवामानतज्ज्ञ सध्या कोणत्या ढगाखाली आसरा घेत आहेत?</strong> 😄☔</p><p><strong>तात्पर्य :</strong><br>फॉरवर्ड मेसेजपेक्षा अधिकृत हवामान अंदाजावर विश्वास ठेवा. कारण निसर्गाला व्हॉट्सॲप युनिव्हर्सिटीचा अभ्यासक्रम लागू होत नाही!</p>

🌧️ जांभूळ आख्यानाचा 'सीझन ऑफ'; पावसानेच फॉरवर्ड मेसेज धुऊन काढले! 😄

🌧️ जांभूळ आख्यानाचा 'सीझन ऑफ'; पावसानेच फॉरवर्ड मेसेज धुऊन काढले! 😄 काही दिवसांपूर्वी व्हॉट्सॲपवर एकच चर्चा होती... ...

Read more »

उजनी-भीमा प्रदूषणाचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर; सुराज्य अभियानाचा संतप्त सवाल; प्रदूषण रोखले नाही तर तीव्र जनआंदोलनाचा इशारा

<div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEi1SZTxTV92-ji-eufylvdxQN5cM74kshxhgFB4uHkjB_4dLDNEvArBoCe7Xkwi6htSEPbH6H9hvGQDieS1iFRILEgJEzTYeQBLCAqbeEQP-5AYsF3ChnCDUY8gzfDbPBf539jEYUcb9R1fxPrBidCkcWCkvUYJ-Sa0dpCn3770PDv_vUxA5-367twXilJs" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"> <img border="0" loading="lazy" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEi1SZTxTV92-ji-eufylvdxQN5cM74kshxhgFB4uHkjB_4dLDNEvArBoCe7Xkwi6htSEPbH6H9hvGQDieS1iFRILEgJEzTYeQBLCAqbeEQP-5AYsF3ChnCDUY8gzfDbPBf539jEYUcb9R1fxPrBidCkcWCkvUYJ-Sa0dpCn3770PDv_vUxA5-367twXilJs" width="400"> </a> </div><br></div><div><b>उजनी-भीमा प्रदूषणाचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर; राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाची तीन स्मरणपत्रे, तरीही कृती अहवाल नाही; सुराज्य अभियानाचा संतप्त सवाल; प्रदूषण रोखले नाही तर तीव्र जनआंदोलनाचा इशारा</b></div><div><br></div><div><b>सोलापूर, दि. २ जुलै: </b></div><div><br></div><div>उजनी जलाशय आणि भीमा नदीतील वाढते प्रदूषण लाखो नागरिकांच्या आरोग्य, पिण्याचे पाणी, शेती आणि पर्यावरणासाठी गंभीर धोका ठरत असताना संबंधित यंत्रणांची उदासीनता चिंताजनक असल्याचा आरोप सुराज्य अभियानाने केला आहे. राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाने सलग तीन वेळा स्मरणपत्रे पाठवूनही महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि संबंधित विभागांनी अद्याप कृती अहवाल सादर न केल्याबद्दल अभियानाने तीव्र नाराजी व्यक्त केली.</div><div><br></div><div>सोलापूर येथे झालेल्या पत्रकार परिषदेत अधिवक्ता चंद्रशेखर वारद, हिंदू जनजागृती समितीचे राजन बुणगे आणि सुराज्य अभियानाचे जिल्हा समन्वयक दत्तात्रय पिसे यांनी हा मुद्दा उपस्थित केला. त्यांनी सांगितले की, उजनी जलाशय हा सोलापूर शहरासह परिसरातील लाखो नागरिकांच्या पिण्याच्या पाण्याचा प्रमुख स्रोत असून भीमा नदी ही जीवनवाहिनी आहे. मात्र घरगुती आणि औद्योगिक सांडपाणी प्रक्रिया न करता नदीत सोडले जात असल्याने जलप्रदूषण धोकादायक पातळीवर पोहोचले आहे.</div><div><br></div><div>केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (CPCB) २०२५ च्या अहवालानुसार महाराष्ट्रात तब्बल ५४ प्रदूषित नदीपट्टे नोंदविण्यात आले आहेत. देशात ही सर्वाधिक संख्या असून भीमा नदीचा विठ्ठलवाडी ते टाकळी हा पट्टा 'प्रायोरिटी-२' या अतिप्रदूषित श्रेणीत समाविष्ट करण्यात आला आहे. त्यामुळे हा प्रश्न केवळ सोलापूरपुरता मर्यादित नसून राज्याच्या सार्वजनिक आरोग्याशी निगडित असल्याचे अभियानाने स्पष्ट केले.</div><div>सर्वोच्च न्यायालयाने २०१७ मध्ये प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी नदीत सोडण्यास बंदी घालून सर्व स्थानिक स्वराज्य संस्था व उद्योगांना सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प उभारणे बंधनकारक केले होते. मात्र आजही पुणे, पिंपरी-चिंचवड आणि सोलापूर परिसरातून प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी भीमा नदीत सोडले जात असल्याचा आरोप करण्यात आला.</div><div><br></div><div>राष्ट्रीय हरित लवादाच्या आदेशानुसार जलगुणवत्तेची संपूर्ण माहिती सार्वजनिक करणे आवश्यक असतानाही केवळ BOD चाच नव्हे तर COD, हेवी मेटल्स आणि इतर विषारी घटकांचा तपशील नागरिकांपासून लपविला जात असल्याचा आरोपही करण्यात आला.</div><div>बॉम्बे नॅचरल हिस्टरी सोसायटी (BNHS) च्या अभ्यासानुसार उजनी जलाशयातील गाळात जड धातू व रासायनिक प्रदूषकांचे प्रमाण वाढत असून त्याचा परिणाम जलचर, स्थलांतरित पक्षी, शेती आणि मानवी आरोग्यावर होत असल्याचे अभियानाने सांगितले. अशा परिस्थितीत राज्य शासनाने उजनीतील गाळ शेतकऱ्यांना सुपीक माती म्हणून देण्याचा निर्णय घेतला असला तरी त्याची वैज्ञानिक तपासणी न करता तो वापरणे धोकादायक ठरू शकते, असा इशारा देण्यात आला.</div><div><br></div><div>सुराज्य अभियानाने या विषयावर सुमारे दोन हजार पानांच्या कागदपत्रांच्या आधारे राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाकडे याचिका दाखल केली आहे. आयोगाने राज्याच्या आरोग्य विभागासह महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाला कृती अहवाल सादर करण्याचे निर्देश दिले. मात्र तीन वेळा स्मरणपत्रे पाठवूनही अहवाल न आल्याने प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाल्याचे अभियानाने म्हटले.</div><div>यावेळी प्रदूषण नियंत्रणासाठी CPCB च्या शिफारशींची तातडीने अंमलबजावणी, नदीतील सांडपाण्यावर पूर्ण प्रक्रिया, जलगुणवत्तेचा मूळ डेटा सार्वजनिक करणे, स्वतंत्र तज्ज्ञांकडून गाळाची तपासणी, उजनी परिसरातील नागरिकांच्या रक्तातील हेवी मेटल्सची चाचणी तसेच निष्काळजी अधिकाऱ्यांवर कारवाई करण्याची मागणी करण्यात आली.</div><div>मागण्यांकडे दुर्लक्ष झाल्यास राज्यव्यापी जनआंदोलन छेडून संबंधित शासकीय यंत्रणांविरोधात कायदेशीर लढा अधिक तीव्र करण्यात येईल, असा इशारा सुराज्य अभियानाने दिला.</div><div><br></div>

उजनी-भीमा प्रदूषणाचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर; सुराज्य अभियानाचा संतप्त सवाल; प्रदूषण रोखले नाही तर तीव्र जनआंदोलनाचा इशारा

उजनी-भीमा प्रदूषणाचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर; राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाची तीन स्मरणपत्रे, तरीही कृती अहवाल नाही; सुराज्य अभियानाचा...

Read more »